جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٨٧

بحث اول دربارهء مقيد ساختن به نعت است .

1 - آشكارسازى حقيقت منعوت : مانند « الجسم الطويل العريض يشغل حيزّا من الفراغ » جسمى كه داراى طول و عرض است جايى از مكان خالى را اشغال مىكند . در اين مثال ، « الطويل » و « العريض » دو صفت براى جسم است و حقيقت آن را آشكار مىكند و به تعبير ديگر ، حقيقت آن را نشان مىدهد .

2 - تأكيد منعوت . مانند : « تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ » « 1 » آنها ده روز كامل است . در اين آيهء مباركه ، « كاملة » صفت « عشرة » است و آن را تاكيد مىكند . و مثل : « ألامس الدّابر كان يوما عظيما » ديروز گذشته ، روز بزرگى بود . در اينجا « الدّابر » صفت « الأمس » است و آن را تاكيد مىكند .

3 - ستودن منعوت . مانند : « حضر سعد المنصور » سعد يارى شده ، حاضر شد .

« المنصور » نعتى است كه براى ستودن « سعد » به كار رفته است .

4 - نكوهش و بدگويى . مانند : « وَ امْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ » « 2 » و همسرش كه هيزم‌كش ( جهنّم ) است . قابل توجّه است كه : « حمّالة » در اين آيه ، صفتى است كه از صفت بودن ، قطع شده و با فعل مقدّر « أذمّ » منصوب گشته . و بنا بر بعضى از اقوال ، حال است . « 3 » و به هرحال ، « حمّالة » با اين هيئت ، اكنون صفت نيست .

5 - براى ابراز ترحم يا برانگيختن رحم . مانند : « قدم زيد المسكين » زيد بىنوا آمد . در اين مثال « المسكين » نعتى است كه براى ترحم به كار رفته است .

المبحث الثانى فى التّقييد بالتوكيد

أما التّوكيد فيوتى به للأغراض التّى يدلّ عليها ، فيكون :

1 - لمجرّد التّقرير و تحقيق المفهوم عند الإحساس بغفلة السّامع نحو : جاء الأمير الامير

2 - و للتّقرير مع دفع توهّم خلاف الظاهر ، نحو : جاءنى الأمير نفسه

3 - و للتّقرير مع دفع توّهم عدم الشّمول نحو : فسجد الملائكة كلّهم أجمعون

4 - و لإرادة انتقاش معناه فى ذهن السّامع نحو : اسكن أنت و زوجك الجنّة

( 1 ) . بقره / 196 . ( 2 ) . مسد / 4 . ( 3 ) . الميزان ، ج 20 ، ص 385 . ى