جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٨٦

بحث اول دربارهء مقيد ساختن به نعت است .

1 - توابع . 2 - ضمير فصل . 3 - نواسخ . 4 - ابزار شرط .

5 - ادوات نفى . 6 - مفعولهاى پنجگانه . 7 - حال . 8 - تمييز .

و در اين باب ، بحثهاى گسترده‌اى وجود دارد . « 1 »

المبحث الأول فى التّقييد بالنّعت

أمّا النّعت فيؤتى به للمقاصد و الأغراض التّى يدلّ عليها

( الف ) منها تخصيص المنعوت بصفة تميزّه إن كان نكرة نحو : جاءنى رجل تاجر

( ب ) و منها توضيح المنعوت إذا كان معرفة لغرض

1 - الكشف عن حقيقته ، نحو : الجسم الطويل العريض يشغل حيّزا من الفراغ

2 - أو التأكيد ، نحو : تلك عشرة كاملة و الأمس الدّابر كان يوما عظيما

3 - أو المدح ، نحو : حضر سعد المنصور

4 - أو الذّم ، نحو : « وَ امْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ »

5 - إو الترحمّ ، نحو : قدم زيد المسكين

بحث اول دربارهء مقيد ساختن به نعت است .

بحث اول دربارهء مقيد ساختن به نعت است .

اما نعت ( صفت ) براى مقاصدى آورده مىشود كه بر آن مقاصد دلالت دارد .

الف : از آن مقاصد است : تخصيص منعوت به صفتى كه آن را از غيرش ، جدا مىسازد ، اگر منعوت ، نكره باشد ، مانند : « جأنى رجل تاجر » مرد بازرگانى پيش من آمد . در اين مثال ، « رجل » منعوت و نكره است و « تاجر » صفتى است كه آن مرد را از غير بازرگان ، مشخص مىكند .

ب : و از آن مقاصد ، توضيح منعوت است اگر معرفه باشد . و اين توضيح ، براى اين هدفهاست .

( 1 ) . مقيّد كردن ، براى اتمام فائده است . چون بيان شد كه : هرچه قيد حكم افزونتر باشد ، ويژگيش بيشتر است و هرچه ويژگيش ، بيشتر باشد ، فايده‌اش زيادتر است . و در اين مسأله ، فرقى بين مسند اليه و مسند با غير اين دو نيست . همانطور كه فرقى بين مقيّد ساختن به توابع و غير توابع نيست .