جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٧٦

بحث سوم در پيش آوردن يا پس آوردن مسند است .

مىگويند .

أو أريد به غرض من الأغراض الآتيه :

1 - منها التّخصيص بالمسند اليه ، نحو : لِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ

يا مسند را براى يكى از اهدافى كه مىآيد ، مقدّم مىآوريم :

براى تخصيص آن به مسند اليه . مانند : لَهُمْ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ « 1 »

در اين مثال ، « للّه » مسند است و براى افادهء تخصيص ، مقدّم شده است . « 2 » يعنى : سلطنت و حكومت آسمانها و زمين ، تنها براى خداوند است .

2 - و منها التنبيه من اوّل الأمر على أنّه خبر لا نعت كقوله :

له همم لا منتهى لكبارها * و همتّه الصغرى أجلّ من الدّهر

له راحة لو أنّ معشار جودها * على البّر كان البّر أندى من البحر

و از اهداف تقديم مسند ، يكى اين است كه : از آغاز ، آگاهى دهيم آنچه مقدّم گشته خبر است و صفت نيست . مانند سخن شاعر « 3 » :

براى او همتهايى است بزرگ‌هايش ، پايان ندارد و كوچكترين همتش برتر از روزگار است . او دست بخشايشگرى دارد . اگر يكدهم بخشش او را خشكى داشت ، از دريا بخشنده‌تر مىگشت .

« فلو قيل » « همم له » لتوهمّ ابتدا كون « له » صفة لما قبله

پس اگر مىگفت : « همم له » و « له » را مقدّم نمىداشت آنگاه پنداشته مىشد كه « له » صفت « همم » است . بىشك « له راحة » نيز اين‌گونه است .

3 - و منها التّشويق للمتأخر ، إذا كان فى المتقدم ما يشوّق لذكره كتقديم المسند فى قوله تعالى : إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ

يكى از انگيزه‌هاى تقديم مسند ، اين است كه : آنچه مقدّم شده ، نسبت به آنچه مؤخر آمده شوق‌برانگيز باشد . و اين در جايى است كه مقدّم ، داراى چيزى باشد كه شوق را بر

( 1 ) . ص ، 10 . اين تعبير در برخى آيات ديگر هم آمده است . ( 2 ) . مؤلف ، در آوردن مثال ، دچار اشتباه شده است . ( 3 ) . اين اشعار از حسان بن ثابت در وصف پيامبر اكرم - صلّى اللّه عليه و آله - است .