جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٩

تمرين ( 1 ) عيّن أسباب الحذف و نوع المحذوف فى الأمثلة الآتية :

الموطّئون أكنافا ، الذين يألفون و يؤلفون « 1 » .

باز پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله فرمود : نزديكترين شما به من در روز رستاخيز ، كسانى هستند كه اخلاقى نيكوتر دارند ، فروتنند ، ( شانه‌هايشان فرو افتاده است ) به ديگران مهر مىورزند و به آنان ، مهر ورزيده مىشود .

در اين حديث ، مفعول « يألفون » براى افاده تعميم و عموميت ، حذف شده است .

5 - و قال أبو العتاهية :

جزى اللّه عنّى صالحا بوفائه * و أضعف أضعافا له فى جزائه

صديق إذا ما جئت أبغيه حاجة * رجعت بما أبغى و وجهى بمائه

و ابو عتاهيه ، سروده است : خداوند ، صالح را به پاس وفايش پاداش دهد و پاداش او را چندين برابر گرداند . او دوستى است كه هرگاه براى بر طرف شدن نيازى پيش او بروم ، حاجت برآورده شده بر مىگردم و آبرويم نيز برجاست . در اين شعر ، « صديق » مسند است و مسند اليه آن چون معلوم بوده حذف گشته است .

6 - و قال أبو نواس :

إذا لم تزر أرض الخصيب ركابنا * فأىّ فتى بعد الخصيب تزور

فتى يشترى حسن الثناء بماله * و يعلم أنّ الدّائرات تدور

فإن تولنى منك الجميل فأهله * و إلّا فإنّى عاذر و شكور

و ابو نواس گفته است « 2 » : اگر زمانى ركابهاى ما سرزمين « خصيب » را زيارت نكند پس ما كدام جوانمردى را زيارت خواهيم كرد ؟ او جوانمردى است كه با داراييش ، ستايشهاى نيكو را مىخرد و مىداند كه روزگاران گردش مىكند اگر از تو به من نيكى رسد تو شايسته نيكوكارى هستى و اگر محروم گردم پوزش مىطلبم و سپاس مىگزارم .

« خصيب » در اين شعر ، نام يكى از فرماندهان زمان ابو نواس است .

مسند اليه « فتى » براى وجود قرينه و آشكار بودن ، حذف گرديده و در بيت آخر نيز به همين جهت ، مسند اليه « فاهله » حذف شده است .

مسند اليه محذوف « فتى » « هو » و مسند اليه محذوف « فاهله » « انت » است .

( 1 ) . بحار الانوار ، ج 71 ، ص 381 ، روايت 14 ، باب 92 . ( 2 ) . نگاه كنيد به ديوان ابو نواس ، يا تدوين عمر فرّوخ ، ص 115 .