جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٤
اجراء و نمونه‌آورى 1
توضيح : « تأنف » : آزرده مىشود رنجش و عار پيدا مىكند « 1 » .
« طباع » : طبيعتها ، سرشتها .
« تمّج » : مىرمد ، دورى مىكند « 2 » .
« ينبو » : مىگريزد « 3 » .
ضمير « تأنفها » و « تمجّها » به كلمه ، باز مىگردد .
كالجرشّى للنّفس فى قول ابى الطيب المتنّبى يمدح سيف الدّوله :
مبارك الإسم اغرّ اللَقَب * كريم الجِرشّى شريف النَّسَب « 4 »
مانند واژهء « جرشّى » به معنى « نفس » كه ابو الطيّب متنبّى در ستايش سيف الدّوله گفته :
[ او ] نامى فرخنده ، لقبى درخشنده ، روانى كرم‌خيز و دودمانى شرافتمند دارد .
و ملخّص القول ، انّ فصاحة الكلمة تكون بسلامتها من تنافر الحروف و من الغرابة و من مخالفة القياس و من الإبتذال و الضعف فإذا لصق بالكلمة عيب من هذه العيوب السّابقة وجب نبذها و إطراحها .
و كوتاه‌سخن اين‌كه : فصاحت كلمه ، پيراستگى آن است از :
تنافر و ناهماهنگى حروف ، از غرابت و ناآشنايى ، از مخالفت با قواعد و از پيش‌پاافتادگى و ضعف ( عاميانه بودن ) . پس هرگاه با كلمه ، يكى از عيبهاى گذشته بياميزد بايد آن را رها كرد و دور انداخت .
تطبيق 1
تطبيق 1
اجراء و نمونه‌آورى 1
اجراء و نمونه‌آورى 1
ما الّذى اخلّ بفصاحة الكلمات فيما يأتى ؟
قال يحيى بن يعمر لرجل حاكمته إمرأته إليه : أئن سألتك ثمن شكرها و شبرك ، اخذت تطلّها و تضهلها « 5 » .
( 1 ) . غياث اللغات ، ص 190 آورده : « تأنف / به ضم نون مشدد / عار و ننگ داشتن » . ( 2 ) . لسان العرب ، ج 2 ، ص 361 . ( 3 ) . لسان العرب ، ج 1 ، ص 302 . ( 4 ) . نگاه كنيد به شرح ديوان متنبى نوشتهء برقوتى ، ج 1 ، ص 71 . ( 5 ) . « شكر » : به فتح شين ، به معنى كام دادن است . « شبر » : به فتح شين و سكون باء ، كنايه از نكاح است . لسان العرب ، ج 4 ، ص 393 .