جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٩

بحث ششم دربارهء معرفه آوردن مسند اليه به وسيلهء اسم اشاره است .

به نزديك ، استعمال مىشود . مثل : « كانَ هذَا الْقُرْآنُ . . . » « 1 » بىترديد اين قرآن به شيوه‌اى پايدارتر راهنمايى مىكند . در اين آيهء شريفه ، « هذا » مسند اليه است و براى تعظيم به كار رفته است . يا بزرگداشت موقعيّت مسند اليه ، به وسيلهء اسم اشاره‌اى كه براى اشاره به دور ، كاربرد دارد ، نشان داده مىشود . مانند سخن خداى متعال : « ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ » « 2 » آن كتاب ، جاى ترديد ندارد . در اين آيهء مباركه « ذلك » مسند اليه است و براى تعظيم به كار رفته است . و در فارسى مثل :

آن شب قدرى كه گويند اهل خلوت ، امشب است * يا ربّ اين تأثير دولت ، در كدامين كوكب است

« حافظ »

2 - يا اسم اشاره‌اى كه براى قريب است به كار مىرود تا مسند اليه ، تحقير شود .

مانند : « هَلْ هذا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ » « 3 » آيا اين شخص ، جز آن است كه بشرى مانند شماست ؟

در اين مثال ، « هذا » مسند اليه است . و در فارسى مانند اين شعر سنائى :

اين جهان بر مثال مرداريست * كركسان دور او هزار هزار

يا براى تحقير ، اسم اشاره‌اى به كار مىرود كه مخصوص دور است . مانند سخن خداى و الا : « فَذلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ » « 4 » پس آن ، كسى است كه يتيم را از خويش مىراند .

3 - و إظهار الاستغراب ، كقول الشاعر « 5 » :

كم عاقل عاقل أعيت مذاهبه * و جاهل جاهل تلقاه مرزوقا

هذا الذّى ترك الأوهام حائرة * و صيّر العالم النّحرير زنديقا

4 - و كمال العناية و تمييزه أكمل تمييز كقول الفرزدق :

هذا الّذى تعرف البطحاء و طأته * و البيت يعرفه و الحلّ و الحرم

و نحو قوله :

هذا أبو الصّقر فردا فى محاسنه « 6 »

3 - ابراز شگفتىكردن و عجيب دانستن . مانند سخن شاعر :

چه بسيار خردمند كاملى كه در راههاى زندگيش ناكام مانده است و چه بسا نادان كاملى كه او را روزى يافته مىبينى . اين است چيزى كه انديشه‌ها را متحيّر وانهاده و

( 1 ) . اسراء / 9 . ( 2 ) . بقره ، 2 . ( 3 ) . انبياء / 3 . ( 4 ) . ماعون / 2 . ( 5 ) . اين شعرها از ابن راوندى است . ( 6 ) . اين شعر ، از ابن رومى است .