جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٩٧

اجراى فراگير قواعد باب دوم « 1 »

الثالث لما فيها من التوكيد بانّما و المراد بها الفخر و إظهار الشجاعة أيضا . المسند « يدافع » و المسند إليه « أنا » .

منم كسى كه دشمن را دور مىسازد و ناموس را از خطر ، پاس مىدارد و تنها من يا مانند من ، از شرفهاى آنان ، پاسدارى مىكند « 1 » .

جملهء « أنا الذائد » خبريّهء اسميّه از نوع ابتدايى است و مقصود از ايراد آن ، خودستايى و ابراز دليرى بوده است .

« أنا » : مسند اليه . « الذائد » : مسند .

و جملهء « إنّما يدافع عن . . . » جملهء خبريّهء فعليّه از نوع سوم ( انكارى ) است ؛ چون با « إنّما » تاكيد شده است .

مراد از ارائهء اين جمله نيز ، خودستايى و ابراز دليرى بوده است .

« يدافع » : مسند . « أنا » : مسند اليه .

و ما ربّك بظلّام للعبيد - جملهء خبريّة اسميّة من الضرب الثالث و المراد بها التوبيخ ، المسند اليه « ربّ » و المسند « ظلّام » .

« وَ ما رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ » « 2 » : خداى تو هيچ ستمى را بر بندگان روا نمىدارد . جملهء خبريّهء اسميّه و از نوع سوم ( انكارى ) است . و براى سرزنش ، ايراد شده است . « ربّ » :

مسند اليه . « ظلّام » : مسند .

أنت خرجت عن حدّك ، جملة خبريّة اسميّة من الضرب الثالث و المراد بها التوبيخ . المسند اليه ، أنت و المسند ، جملة خرجت .

« أنت خرجت عن حدّك » : تو از مرز خويش بيرون رفتى . اين جملهء اسميّهء خبريّه از نوع خبرهاى انكارى است . و براى سرزنش ، ايراد شده است .

« أنت » : مسند اليه . « خرجت » : مسند .

ربّ إنّ قومى كذّبون ، جملة « ربّ » انشائية ندائية و المراد بها الدعاء . المسند و المسند اليه محذوفان نابت عنهما ياء النداء المحذوفة و جملة : إنّ قومى كذّبون خبريّة اسميّة من الضرب الثالث . و المراد بها إظهار التحسّر . المسند اليه قومى و المسند جملة كذّبون .

( 1 ) . اين شعر ، از فرزدق است . ( 2 ) . فصّلت / 46 .