جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٩١
تدريب ( آزمون )
خبر ارائه شده است تا در طلب احسان ، مبالغه شود و اهتمام و توجّه به آن در نظر آيد .
2 - و قال تعالى : وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً .
و خداى برين فرمود : « وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً » هركه در آن آيد گزند نيابد . نوع اين كلام ، خبرى است ولى به جاى جملهء انشائيهء « ليأمن من دخله » « 1 » نشسته است . تا طمع شديد به ايجاد امنيت را بفهماند .
3 -
اتانى أبيت اللّعن أنّك لمتنى * و تلك الّتى أهتمّ منها و أنصب
و شاعر گفته است : تو از كارهايى كه موجب لعن و نكوهش است پرهيز كرده‌اى به من خبر رسيده كه تو نكوهشم كرده‌اى و اين ، اهتمام مرا برانگيخته و من از آن رنج مىبرم .
توضيح « 2 » : تعبير « ابيت اللعن » يعنى تو از كارى كه انگيزهء لعنت شود ، دورى جسته‌اى .
اين سخن ، سلام ويژهء شاهان در زمان جاهليّت بوده است .
« أتانى » : به من رسيده است .
« أنّك » : فاعل « أتانى » است .
« أبيت اللعن » ، به صورت خبر ، ارائه شده است و به جاى انشاء نشسته چون تفاؤل با دعا ، هدف شاعر بوده است .
4 -
إذا فعاقبنى ربّى معاقبة * قرّت بها عين من يأتيك بالحسد
در آن هنگام ، خدايم مرا كيفر مىدهد كه با آن كيفر ، چشم رشك ورزنده‌اى كه پيش تو آيد ، خنك گردد .
نوع كلام ، خبرى است لكن مقام و موقعيّت ، انشائى است چون شاعر ، طلب و درخواست مىكند . سخن ، به گونهء خبر ارائه شده تا طمع به وقوع آن فهميده شود .
تدريب ( آزمون )
تدريب ( آزمون )
بيّن فيما يلى الغرض من وضع الإنشاء موضع الخبر و بالعكس
در آنچه مىآيد ، هدف از نهادن انشاء به جاى خبر و نهادن خبر به جاى انشاء را بيان كن .
( 1 ) . آل عمران / 97 . ( 2 ) . اين شعر ، از نابغهء ذبيانى است .