جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٨٨

تنبيهات ( هشدارها )

الثانى : يوضع الانشاء موضع الخبر لاغراض كثيرة :

( الف ) منها : إظهار العناية بالشي و الاهتمام به شانه . كقوله تعالى : قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ وَ أَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ .

لم يقل : و إقامة وجوهكم ، إشعارا بالعناية بأمر الصلاة لعظيم خطرها و جليل قدرها فى الدّين .

دوم : براى هدفهاى فراوانى ، انشاء در مكان و شكل خبر ، ارائه مىشود :

الف : از آن هدفها ، نشان دادن توجه به چيزى و همت ورزيدن به موقعيت آن است . مانند سخن خداى برين : « قُلْ أَمَرَ رَبِّي . . . » « 1 » : بگو خداى من فرمان به عدالت داده است و توجه خويش را در هرمسجد ( و به هنگام عبادت ) به سوى او كنيد .

در اين آيهء شريفه ، خداوند نفرموده : « و إقامة وجوهكم » تا جمله ، خبريّه شود و به جاى آن « أَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ » آورد تا توجّه به نماز را بيان دارد . چون نماز ، موقعيتى و الا و منزلت بزرگى در دين دارد .

توضيح : « أقيموا وجوهكم » جملهء انشائيه است و به جاى جملهء خبريّه « اقامة وجوهكم » نشسته ، تا اهميّت نماز را نشان دهد .

« لعظيم خطرها » : براى عظمت منزلت و موقعيت نماز .

« لجليل قدرها » : براى بزرگى شأن نماز .

( ب ) و منها : التحاشى و الاحتراز عن مساواة اللاحق بالسّابق كقوله تعالى : « قالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ وَ اشْهَدُوا أَنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ مِنْ دُونِهِ » لم يقل و أشهدكم تحاشيا و فرارا من مساواة شهادتهم بشهادة اللّه تعالى .

ب : و از آن هدفها دورى گزيدن و پرهيز از برابركردن دو چيزى است كه يكى پيش و ديگرى در پس آن آمده . مانند اين آيهء كريمه : « قالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ . . . » « 2 » ( حضرت هود ) گفت :

من خدا را گواه مىگيرم و شما هم گواهى دهيد كه من ، از خدايانى كه غير خداى يكتا مىپرستيد بيزارم . حضرت هود نگفت : « اشهد اللّه و اشهدكم » يعنى : خدا و شما را گواه مىگيرم . تا از همسان‌كردن گواهى خدا با مشركان ، دورى جويد و بپرهيزد .

خلاصه : جملهء « و اشهدوا » انشائيه است و به جاى جملهء خبريه نهاده شده تا سخن

( 1 ) . اعراف / 29 . ( 2 ) . هود / 54 .