جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٨٣
تمرين ( 1 )
( الف ) امّا للتفاخر ، نحو : أنا أكرم الضّيف أيّها الرّجل
( ب ) و إمّا للتواضع ، نحو : أنا الفقير المسكين أيّها الرّجل .
و نحو : اللّهمّ اغفر لنا أيّتها العصابة
اختصاص ، براى اين هدفهاست :
الف : فخرفروشى و خودستايى . مانند « أنا أكرم الضّيف أيّها الرّجل » من ميهمان‌نوازى مىكنم اى مرد . در اينجا ، گوينده ، « أيها الرّجل » را براى تفاخر ، آورده است و منظور از « أيّها الرّجل » همان متكلم است .
ب : براى اظهار فروتنى : مثل : « أنا الفقير المسكين أيها الرّجل » من فقير و بىچيزم اى مرد . در اينجا « أيّها الرّجل » را براى اظهار فروتنى آورده است .
و مانند : « اللّهم اغفر . . . « 1 » » خداوندا ما را ببخش ، اى گروه . در اين مثال ، « أيتها العصابة » ، ضمير « نا » را بيان مىكند . « عصابة » : گروه و جمعيت .
تمرين ( 1 )
تمرين ( 1 )
بيّن المعانى الحقيقة المستفادة من صيغ النّداء و المعانى المجازيّة المستفادة من القرائن
معانى حقيقى كه از صيغه‌هاى ندا به دست مىآيد و معانى مجازى را كه از قرينه‌ها استفاده مىشود ، بيان كن .
صاح شمّر و لا تزل ذاكر المو * ت فنسيانه ضلال مبين
اى دوست من ، جامه بالا زن و پيوسته مرگ را در نظر داشته باش كه فراموش‌كردن مرگ ، گمراهى آشكار است . « صاح » مناداى مرخّم است ، در اصل ، « يا صاحب » بوده است .
در اين شعر ، « ندا » معناى حقيقى خود را دارد .
يا لقومى و يا لأمثال قومى * لأناس عتوّهم فى ازدياد
اى قوم من و اى كسانى كه چونان قوم من هستيد به فرياد برسيد نسبت به مردمى كه
( 1 ) . يعنى : خداوندا ، گروه ما را در بين گروه‌ها ، مخصوص بخشش خودت بساز . شكل اختصاص ، همانند شكل نداست ولى ندا نيست . زيرا مقصود از آن ، همان ضمير متكلم است و از همين جهت ، در اختصاص ، نمىتوان حرف ندا را ظاهر ساخت .