جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٦٧

توضيح : چند واژه از شعر ابو تمام :

آيا پيكار كنم با حجّاج ، نسبت به حاكميت وى با دستى كه اقرار دارد : او آن را آزاد ساخته است « 1 » . استفهام در اين شعر ، براى انكار است .

17 - و قال أبو تمام :

أ إلى بنى عبد الكريم تشاوست * عيناك ( ويحك ) خلف من تتفوّق

ما أنشئت للمكرمات سحابة * إلّا و من أيديهم تتدفّق

و ابو تمام سروده است : آيا به سوى پسران عبد الكريم ، چشمانت با كبر مىنگرد ( شگفتا از تو ) در پشت چه كسى برترىجويى مىكنى ؟

براى كرامت‌ها ، هيچ ابرى پديد نيامده است مگر اين‌كه از دستهاى آنان ، مىجوشد .

استفهام در اين شعر ، براى تهكم يا تنبيه بر خطاست .

18 - و قال المرحوم أحمد شوقى :

إلام الخلف بينكم إلا ما * و هذى الضّجة الكبرى علاما

و فيم يكيد بعضكم لبعض * و تبدون العداوة و الخصاما

مرحوم احمد شوقى گفته است : تا كجا اين تباهى در ميان شماست تا كجا ؟ و اين غوغاى بزرگ براى چيست ؟

در چه چيز ، برخى از شما با برخى ديگر ، نيرنگ‌بازى مىكنيد و دشمنى و كينه‌توزى را آشكار مىسازيد ؟ استفهام ، در اين اشعار ، براى نهى استعمال شده است .

19 - و قال ابن الرومى :

ما كان فى فضلاء النّاس لى أمل * فكيف أمّلت خيرا فى المجانين

و ابن رومى گفته است : من در انسانهاى فاضل ، آرزويى ندارم پس چگونه در بىخردان ، خيرى را آرزو مىكنم . استفهام ، در اين شعر ، براى نفى است .

20 - و قال العبّاس بن الاحنف :

قلبى إلى ما ضرّنى داعى * يكثر أسقامى و أوجاعى

كيف إحتراسى من عدوّى اذا * كان عدوّى بين أضلاعى

و عبّاس بن احنف ، سروده است :

دلم ، به سوى آنچه زيان مىرساند ، مىكشاند و دردها و بيماريهايم را مىافزايد . چگونه

( 1 ) . اين شعر ، از قطرى بن الفجاءة است . نگاه كنيد به المستطرف ، ج 1 ، ص 509 .