جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥٤
كيف ، أين ، أنّى ، كم و أىّ
است حال ، آنگاه كه از هرطايفه‌اى گواهى آريم و تو را بر اين امّت ، گواه گيريم . و مثل اين شعر : « و كيف . . . »
چگونه از نادارى مىترسم يا از دارايى محروم مىشوم با اين‌كه نظر امير المؤمنين ، زيبا و بايسته است و « أين » براى استفهام وضع شده و با آن تعيين مكان خواسته مىشود . مانند :
« أَيْنَ شُرَكاؤُكُمُ » « 1 » : شريكانتان كجايند ؟
و أنّى موضوعة للاستفهام و تأتى لمعان كثيرة :
1 - فتكون بمعنى كيف كقوله تعالى : أَنَّى يُحْيِي هذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِها .
2 - و تكون بمعنى من أين كقوله تعالى : يا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هذا .
3 - و تكون بمعنى متى كقولك : « زرنى أنى شئت »
( أنّى » براى استفهام وضع شده است و براى معانى بسيارى به كار مىآيد :
1 - به معنى « كيف » استعمال مىشود ، چون سخن خداى متعال : « أَنَّى يُحْيِي هذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِها » « 2 » چگونه خدا اين را زنده مىكند ؟ در اين آيهء شريفه ، « أَنَّى » به معنى « كيف » آمده است .
2 - و به معنى « من أين » به كار مىرود ، مانند : سخن خداى برين : « يا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هذا » « 3 » اى مريم ، اين ، از كجا براى تو فراهم شده است ؟
3 - و به معنى « متى » استعمال مىگردد ، مثل : « زرنى أنّى شئت » . هرزمان كه خواستى به ديدنم بيا .
و كم ، موضوعة للاستفهام و يطلب بها تعيين عدد مبهم كقوله تعالى : كَمْ لَبِثْتُمْ ؟ *
و « كم » براى استفهام ، وضع شده است و با آن ، تعيين عدد ناشناخته خواسته مىشود ، همچو سخن خداى و الا : « كَمْ لَبِثْتُمْ » « 4 » چقدر درنگ كرديد ؟
و أىّ موضوعة للاستفهام و يطلب بها تمييز أحد المتشاركين فى أمر يعّمهما كقوله تعالى : « أَيُّ الْفَرِيقَيْنِ خَيْرٌ مَقاماً » و يسأل بها عن الزّمان و المكان ، و الحال و العدد و العاقل و غيره ، على حسب ما تضاف إليه « أىّ » و لذا تأخذ « أىّ » معناها ممّا تضاف إليه .
( 1 ) . انعام / 22 . ( 2 ) . بقره / 259 . ( 3 ) . آل عمران / 37 . ( 4 ) . كهف / 19 .