جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٢٩
بحث اول درباره امر است
و له اربع صيغ :
1 - فعل الأمر كقوله تعالى : يا يَحْيى خُذِ الْكِتابَ بِقُوَّةٍ .
2 - و المضارع المجزوم بلام الأمر كقوله تعالى : لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ
3 - و اسم فعل الامر نحو : « عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ »
4 - و المصدر النّائب عن فعل الأمر ، نحو : سعيا فى سبيل الخير
بحث اول درباره امر است
بحث اول درباره امر است
امر ، درخواست پديد آوردن كارى از مخاطب است با شيوهء برترىجويانه و وادار كننده .
امر ، چهار صيغه دارد :
1 - فعل امر ، مانند سخن خداى برين : « يا يَحْيى خُذِ الْكِتابَ بِقُوَّةٍ » « 1 »
اى يحيى ، توانمندانه كتاب را بگير . در اين آيه ، واژهء « خذ » فعل امر است .
2 - مضارعى كه با لام امر ، جزم داده شده است ، مانند : « لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ » « 2 »
هردارنده‌اى بايد از دارايى خويش انفاق كند . در اين آيهء شريفه ، واژهء « لينفق » مضارع مجزوم به لام امر و از صيغه‌هاى چهارگانهء امر است .
3 - اسم فعل امر ، يعنى اسم فعلى كه معناى امرى دارد . چون « عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ » « 3 » بر شما باد كه خويش را پاسداريد هنگامى كه شما رهياب شديد گمراهى آن‌كه بىراهه رفته ، زيانتان نمىرساند . در اين آيهء كريمه ، « عليكم » از صيغه‌هاى امر ، و اسم فعل امرى است .
4 - مصدرى كه جايگزين فعل امر شده است . مانند : سعيا فى سبيل الخير . در راه خير بكوش . در اين مثال ، « سعيا » به جاى فعل امر نشسته و از صيغه‌هاى امر ، به شمار مىآيد .
و قد تخرج صيغ الامر عن معناها الاصلى و هو الايجاب و الإلزام الى معان اخرى
كسى كه موقعيت پايين‌ترى دارد ، ايراد گردد « امر » ناميده مىشود . و اگر نسبت به مقام بالاتر گفته شود « دعا » و اگر نسبت به همگون و همانند ارائه گردد ، « التماس » خوانده مىشود . ( 1 ) . مريم / 12 . ( 2 ) . طلاق / 7 . ( 3 ) . مائده / 105 .