جواهر البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٩

بحث سوم دربارهء تقسيم‌كردن خبر ، به جملهء فعليّه و اسميّه است .

توضيح : « قد » براى تأكيد است و نوع خبر ، طلبى است .

المبحث الثالث فى تقسيم الخبر الى جملة فعلية و جملة اسمية

( الف ) الجملة الفعلية : ما تركبت من فعل و فاعل ، او من فعل و نائب فاعل و هى موضوعة لأفادة التّجدّد و الحدوث فى زمن معيّن مع الاختصار .

نحو : يعيش البخيل عيشة الفقراء و يحاسب فى الآخرة حساب الأغنياء « 1 »

بحث سوم دربارهء تقسيم‌كردن خبر ، به جملهء فعليّه و اسميّه است .

بحث سوم دربارهء تقسيم‌كردن خبر ، به جملهء فعليّه و اسميّه است .

جمله فعليّه از فعل و فاعل يا فعل و نائب فاعل ، تركيب يافته است . و وضع شده تا با اختصار ، تجدد و پديد آمدن در زمان مشخصى را بفهماند . « 2 »

مانند : خسيس ، چون بىچيزان زيست مىكند و در روز واپسين ، مثل ثروتمندان ، محاسبه مىشود .

در اينجا « يعيش البخيل » جملهء فعليّه است . ( يعيش فعل و البخيل فاعل ) و « يحاسب » نيز جملهء فعليهء شكل يافته از فعل و نائب فاعل است .

و نحو :

اشرقت الشّمس و قد * ولّى الظّلام هاربا

فلا يستفاد من ذلك الّا ثبوت الاشراق للشّمس و ذهاب الظّلام فى الزمان الماضى .

و قد تفيد الجملة الفعلية الاستمرار التجدّدى شيئا فشيئا بحسب المقام و بمعونة القرائن ، لا بحسب الوضع به شرط ان يكون الفعل مضارعا .

( 1 ) . بحار الانوار ، ج 72 ، ص 199 ، روايت 2 . ( 2 ) . اختصار ، از اينروست كه فعل به وسيلهء صيغه‌اش بدون نياز به قرينه ، بر يكى از زمانهاى سه‌گانه دلالت مىكند به خلاف اسم كه به كمك قرينهء لفظى بر زمان دلالت مىكند . ماند « الان » ، « امس » و « غدا » كه اينها با پيوستن به اسم ، نشان دهندهء زمان ويژه هستند . و چون « زمان » يكى از دو مدلول فعل مىباشد و آن « غير قار الذات » است يعنى همهء اجزاءش در پديد آمدن ، يك جا جمع نمىشود و لحظه به لحظه پديد مىآيد . از اينرو فعل ، علاوه بر اين‌كه دلالت بر يكى از زمانهاى سه‌گانه دارد تجدد را نيز مىفهماند .