پرسشهاى مردم و پاسخهاى امام صادق ( ع ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٣

دليل بر حدوث جهان چيست ؟

حضرت فرمودند : اين است دليل بر حدوث جهان .

ابو شاكر گفت : اى ابا عبدالله ، دليل اقامه كردى و بسيار نيكو اقامه نمودى ، و بيان فرمودى و چه مختصر و مفيد بيان فرمودى ، ولى شما مىدانى كه ما چيزى را نمىپذيريم مگر اينكه با چشم آن را ببينيم ، و يا با گوش خود بشنويم ، و يا با زبانمان آن را بچشيم ، يا با بينيمان آن را بو كنيم ، يا با بشرهء خود آن را لمس كنيم .

امام فرمودند : تو حواس پنجگانه را نام بردى در حالى كه آنها در استنباط مطالب و حقايق مفيد نيستند مگر به دليل عقل ، همانطور كه ظلمت و تاريكى را بدون چراغ نمىتوان پشت سر گذاشت .

منظور حضرت اين بود كه حواس بدون كمك عقل انسان را به شناخت مسائل پنهانى و غايب رهنمون نمىشود ، و آنكه از حدوث صورتها و تصاوير به طور معقول ديده مىشود بر پايهء شناخت محسوس است .

أَسْئِلَةٌ وَأَجْوِبَةٌ حَوْلَ الْخالِقِ

عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَنْصُورٍ قالَ : قالَ لي هِشامُ بْنُ الْحَكَمَ : كانَ بِمِصْرَ زِنْديقٌ تَبْلُغُهُ عَنْ أَبي عَبْدِاللَّهِ - عليه السّلام - أَشْياءٌ فَخَرَجَ إِلَى الْمَدِينَةِ لِيُناظِرَهُ فَلَمْ يُصادِفْهُ بِها وَقيلَ لَهُ : إِنَّهُ خارِجٌ إِلى مَكَّةَ ، وَنَحْنُ مَعَ أَبي عَبْدِاللَّهِ - عليه السّلام - فَصادَفَنا ، وَنَحْنُ مَعَ أَبي عَبْدِاللَّهِ - عليه السّلام - فِي الطَّوافِ وَكانَ إِسْمُهُ « عَبْدَ المَلِكِ » وَكُنْيَتُهُ « أَبا عَبْدِاللَّهِ » فَضَرَبَ كَتِفُهُ كَتِفَ أَبي عَبْدِاللَّهِ - عليه السّلام - فَقالَ لَهُ أَبُو عَبْدِاللَّهِ - عليه السّلام - : مَا اسْمُكَ ؟

فَقالَ : إِسْمي عَبْدُالْمَلِكِ .

قالَ : فَما كُنْيَتُكَ ؟

قالَ : كُنْيَتي أَبُوْ عَبْدِاللَّهِ .

فَقالَ لَهُ أَبُو عَبْدِاللَّهِ - عليه السّلام - : فَمَنْ هذَا الْمَلِكُ الَّذي أَنْتَ عَبْدُهُ ؟ أَمِنْ