المعجزة الكبرى القرآن ( معجزه بزرگ پژوهشى در علوم قرآنى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٩١

اقسام ايجاز

نكتهء دوّم : حذف سبب بلاغت است ، زيرا به كلام نيرو و قوّت مىبخشد ، و ذهن را وادار مىكند ، تا محذوف را بهتر از مذكور ، تصوّر كند ، و اين نكته را « رمّانى » در مورد حذف در آيهء شريفه وَ سِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا . . . توضيح داد .

نمونه ديگر از ايجاز در حذف اين آيهء شريفه است :

وَ لَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً وَ أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذابِ « اگر ستمكاران بدانند وقتى را كه عذاب خدا را مشاهده مىكنند همانا قدرت و توانايى خاصّ خداست و خدا مشركان را عذابى دردناك مىكند » 273 در اين آيه جواب « لو » محذوف است تا در نفوس ايجاد ترس كند ، و عقلها را به هر سو بكشاند .

« رمّانى » در « وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ » و « وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى » سبب بلاغت در ايجاز حذف را ذكر نكرده است ، مى توان گفت : حذف در آيه اوّل اشاره به شيوع سخن و اين كه تمام شهر سخن مىگويند دارد ، نظير آيه شريفه فَلْيَدْعُ نادِيَهُ او هر كه را خواهد ، بخواند » 274 و امّا آيهء دوّم در مقام ستايش متقين است و آنان را در حدّى قرار مىدهد كه بر اثر بزرگوارى و عظمت گويا عين نيكى شده‌اند ، و با اين سبك ، معنا را به گونه‌اى روشن ، ترسيم مىكند .

« رمّانى » ايجاز قصر را با تعريفى كه از آن كرده است ، مبهم‌تر و پيچيده‌تر از ايجاز حذف مىداند ، زيرا درك آن نياز به آگاهى از مواردى كه بر آن منطبق مىشود دارد ، وى نمونه‌هاى زير را از قرآن كريم براى اين نوع ايجاز ذكر مىكند .

وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ « قصاص مايهء زندگى و حيات شماست » 275 يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ « منافقان هر صدايى بشنوند عليه خود پندارند آنان دشمن واقعى هستند » 276