المعجزة الكبرى القرآن ( معجزه بزرگ پژوهشى در علوم قرآنى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٠

استعاره در قرآن

نعمت آنان به ترس و گرسنگى تبديل شد .

مثال ديگرى كه « رمّانى » براى استعاره آورده ، اين آيه است :

« . . . وَ اشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْباً . . . »

« برافروخت سرم از پيرى ( يعنى همه سرم سفيد گشت و پير شدم ) » 214 .

و در توضيح آن مىگويد :

« اصل اشتعال و برافروخته شدن ، مربوط به آتش است و اين تعبير در مورد آيه بليغتر و گوياتر است و مقصود از آن گرچه پيرى و فراوانى موهاى سفيد سر است ، امّا چون فراوانى موهاى سفيد سر بسرعت رو به فزونى مىگذارد و همهء سر را فرا مىگيرد ، از آن به اشتعال تعبير شده است ، مانند شعله ور شدن آتش كه به سرعت حاصل مىشود ، و اين تعبير جايگاه شگفتى در بلاغت دارد ، بىترديد اين تعبير در نزد عرب رايج نبود ، زيرا انتشار سپيدى مو را - بر اثر پيرى - به شعله ور شدن آتش تشبيه كرده است وجه شباهت ، سرعت ، سپيدى و تفكيك ناپذيرى اين حالت از شخص است و اين كه سرانجام همچون آتش به آنچه در افتد ، نابودش مىكند و چيزى جز خاك از آن باقى نمىگذارد .

« رمّانى » آيه زير را از مثالهاى « استعاره » در قرآن ذكر مىكند :

وَ آيَةٌ لَهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهارَ فَإِذا هُمْ مُظْلِمُونَ « نشانهء ديگر براى مردم ، شب است كه ما چون روز را از آن بيرون كشيم ناگاه ايشان را تاريكى فرا گيرد » . 215

وى مىگويد : « كلمهء نسلخ » استعاره است و معناى حقيقى كلام عبارت است از خارج شدن روز از شب ، و استعاره در اين جا بليغتر و رساتر مىباشد زيرا « سلخ » يعنى بيرون آوردن و كندن چيزى از چيزى كه آن را پوشيده و به تن كرده است ، و چون به او چسبيده است لذا كندن آن سخت است ، و لباس شب نيز همين گونه مىباشد » .

اين سخن « رمّانى » بود ما براى اين كه استعاره و معانى بيشتر آن را از حقيقت در اين آيه درك كنيم ، مىگوييم :

« راغب اصفهانى » در « مفردات » در مادّه « سلخ » گويد : « سلخ