انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٥
فصل
قوله : [ و ] افلاطون ، و من قبله من سقراط ، و من سبقه مثل هرمس و آغاثاذيمون و انباذقلس كلّهم يرؤون هذا الرأى . و أكثرهم [ صرّح بأنّه ] شاهدها فى عالم النّور . « 1 »
يعنى انوار مجرّدهء عقليّه را در عالم انوار مشاهده كردهاند بعد از خلع بدن .
[ قوله ] : و حكى افلاطون عن نفسه أنّه خلع الظّلمات و شاهدها ، و حكماء الفرس و الهند قاطبة على هذا . « 2 »
يعنى بر كثرت عقول مجرّده . و اين فقير را با براهمهء هند كه اعلم مردم زمان خود بودهاند - مدتها در اسفار مصاحبت واقع شده است و از ايشان تحقيق نموده است كه حكماى هند نيز قائل به كثرت عقولاند و مىگويند كه هر فرد از افراد مركبات را يك نور مجرّد از انوار عقليّه مدبّر و مؤثر است ، حتى ابر و رعد و برق . و جميع كائنات جوّ را مىگويند كه به انوار مجرّدهء عقليّه قائم است ، و همچنين هر دريا و رود را نيز يكى از مجرّدات مدبّر است ، و مجرد را به زبان ايشان « [ ا ] ديوتا » « 3 »
مىگويند . و هر مجرّد را صورتى از صور مثالى است كه بعضى اوقات در اين عالم به آن صورت به نزد بعضى ظهور مىكنند ، به اقتضاى اوضاع افلاك . و مشركان هنوديان « 4 »
از سنگ و چوب صورتها ساخته ، قبلهء عبادت خود گردانيدهاند . و اكثر هنود به سبب بعد عهد از انبيا و حكما مجسمهء محض شدهاند و اصلا به وجود مجرّدات قائل نيستند ، و معاد را نيز جسمانىّ محض تصور نمودهاند ، و مجردات [ را ] « 5 »
به تذكير و تأنيث ذكر مىكنند ، چنانچه كفار عرب ملائكه را بنات مىگفتند . اين بىسعادتان نيز بعضى مجرّدات را بنت اللّه مىگويند . « تعالى عما يقولون « 6 »
الجاهلون » ايضا « [ يقو ] لون علوا كبيرا . »
قوله : و اذا اعتبر رصد شخص [ [ بطلميوس مثلا ] ] « 7 »
او شخصين [ [ كهومع ابرخس [ او ارشميدس و غيرهما ] من ارباب الارصاد الجسمانيّه ] ] « 8 »
[ فى امور فلكيّه ] فكيف لا يعتبر قول أساطين الحكمة و النّبوّة على شىء شاهدوه فى ارصادهم الرّوحانيّة ؟ « 9 »
يعنى عجب است كه آنچه حكماى رياضى در ارصاد جسمانى از اوضاع كواكب به حدس دريافتهاند و علم هيئت و نجوم را بر آن ترتيب نموده ، از ايشان به تقليد قبول نموده شود ؛ و
( 1 ) حك . كربن 2 ، ص 156 ، س 3 الى 5 .
( 2 ) حك . كربن 2 ، ص 156 ، س 5 الى 7 .
( 3 ) Advaita : يعنى مبرا از ثنويت ، نداشتن بدل . نظريهء غير ثنويت ؛ اين - همانى برهما ) Brahma ( يا پرمتامن ) Paramatman ( يا روح كلّى با جيوآتمان ) Javatman ( يا نفس انسانى . اين - همانى روح و ماده .
( 4 ) هنوديان صور ( ن ) .
( 5 ) و به ( ن ) .
( 6 ) يقول ( ن ) : قرآن مجيد ، سورهء 17 ، آيهء 43 : سبحانه و تعالى عما يقولون علوا كبيرا .
( 7 ) شيرازى ، ص 371 ، س 7 .
( 8 ) شيرازى ، ص 371 ، س 7 و 8 .
( 9 ) حك . كربن 2 ، ص 156 ، س 7 و 8 .