انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٣
فصل
پس ثابت شد كه ظلمت عبارت از عدم نور و نورانيّت است ، [ [ كما هو رأى الاقدمين ] ] . « 1 »
پس شفاف و غير آن - هر چه نورانى نباشد - مظلم است .
قوله : فهذه البرازخ جواهر غاسقة . « 2 »
يعنى اجسام كثيفه كه از انوار اجسام ديگر مرئى مىشوند « جواهر غاسقه » اند . و « غسق » در لغت پوشيدن است ؛ كه چون اين جواهر ، انوار را پوشيده‌اند ، بنا بر آن ايشان جواهر غاسقه گفته است . و لهذا تا نفوس « 3 »
مبتلاى اجسام است ، انوار مجردهء عقليّه به ايشان ظاهر است . و مولوى معنوى در مثنوى به اين معنى اشاره فرموده است ، قدس سره العزيز . شعر :
اين فناها پردهء آن وجه گشت * چون چراى خفته اندر زير طشت . « 4 »
قوله : [ بقى ] و من البرازخ ما لا يزول منها « 5 »
النّور كالشّمس و غيرها ، [ و ] شاركت هذه فى البرزخيّة بما « 6 »
يزول عنها الضوء و فارقته بالضوء الدائم . فما فارقت « 7 »
به هذه [ البرازخ ] تلك من النّور زائد على البرزخية و قائم بها ، فيكون نور [ ا ] عارضا [ [ لافتقاره الى حامل يقوم به ] ] « 8 »
و حامله جوهر غاسق . فكلّ برزخ [ هو ] جوهر غاسق . « 9 »
غرض از اين كلمات اين است كه جميع برازخ [ چه ] دائم الضوء باشد ، يا نباشد ، جواهر غاسقه است . و تقرير اين مطلوب به وجه احسن اين است كه برازخ دائم الضوء مشارك برازخ غير دائم الضوء است در جسميّت ، و ممتاز است به ضوء دائمى ؛ و ما به الامتياز غير ما - به الاشتراك است ، بالضرورت . پس ضوء عارض پر از جسم است ، « 10 »
چون عارض است و [ چون ] عارض بدون محل نمىتواند بود ، محل عرض جوهر غاسق است ، پس برازخ دائم - الضوء جواهر غاسق است ، من حيث الجسميّة ، نه من حيث الهيئة النّوريّة . و برازخ منحصر است در برازخ دائم الضوء و غير دائم الضوء ، چون هر دو قسم برزخ جوهر غاسق است . پس ثابت شد كه برزخ جوهر غاسق است ، و هو المطلوب .
قوله : و النّور العارض المحسوس ليس بغنىّ فى نفسه ، و الّا ما افتقر الى الغاسق . فلمّا قام به ، فهو فاقر [ ممكن ] . و وجوده ليس من الجوهر الغاسق ، و الّا لازمه و اطّرد معه ، و ليس
( 1 ) شيرازى ، ص 286 ، س 10 .
( 2 ) حك . كربن 2 ، ص 108 ، س 5 .
( 3 ) مايفوس ( ن ) .
( 4 ) مولوى ، مثنوى ، دفتر دوم ، حكايت طعنه زدن بيگانهء در شأن شيخى و جواب گفتن مريد شيخ او را : اين فناها پردهء آن وجه گشت - چون چراغى خفيه اندر زير طشت . ( نسخه كلالهء خاور ) .
( 5 ) عنه ، حك . كربن 2 ، ص 108 ، س 5 و 6 .
( 6 ) ما ، حك . كربن 2 ، ص 108 ، س 6 .
( 7 ) فارقته ( ن ) .
( 8 ) شيرازى ، ص 286 ، س 19 و ص 287 ، س 1 : لاقتصاره . . . ( ن ) .
( 9 ) حك كربن 2 ، ص 108 ، س 5 الى 8 .
( 10 ) خست و ، ( ن ) .