انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — الصفحة ٩
[ مقدمه ]
[ [ موريالوس « 1 »
حكيم كه شاگرد افلاطون بوده است ، در زمانى كه ارسطو در رد كلام اوايل سخن مىكرد ، در جواب گفته است كه كلام اوايل مرموز است و رد كلام مرموز معقول نيست ، زيرا كه رد كردن موقوف است بر فهميدن مطلوب ، و مطلوب كلام مرموز فهميده نمىشود . ] ] « 2 »
قوله : و على هذا يبتنى قاعدة اهل المشرق فى النور و الظلمة و هم حكماء الفرس مثل جاماسب « 3 »
و فرسناد شير و شتر « 4 »
و بزرجمهر و من قبلهم . « 5 »
يعنى مدار حكماى فارس نيز بر رمز است . و مراد از « من قبلهم » كيومرث و طهمورث و افريدون و كيخسرو و زردشت است . و مراد ايشان از اين عبارت كه نور و ظلمت دو اصل است ، واجب الوجود و ممكن الوجود است . زيرا كه موجود يا واجب است يا ممكن ، پس آنكه بعضى مردم از لفظ اصل ، إله خيال كرده ، حكم بر كفر ايشان كردهاند محض خطا و خطاى محض است . زيرا كه شخصى كه شمهاى از عقل در وى باشد به تعدد إله قائل نمىشود ، پس از آن حكماى عاليمقام كه صاحب مكاشفات و مشاهدات بودهاند اين عقيدت چگونه صورت امكان داشته باشد ؟ و چون مصنّف ، قدس سره ، بعد از استحكام حكمت نظرى و عملى و رياضات بدنيّه و مجاهدات نفسانيّه مشاهدهء حقّ حقيقى نموده بود و كلام ايشان را مطابق مأثور « 6 »
گفته و [ بر طبق ] شهوديه يافته است ، لا جرم بدين كتاب اخبار طريقه ايشان نموده است . قال الشّارح : [ [ و قد اتلف حكمتهم حوادث الدّهر و اعمها « 7 »
زوال ملك عنهم و احراق الاسكندر [ الاكثر ] من كتبهم ] ] « 8 »
و حكمتهم . و سبب سوختن كتب ايشان اين است كه از اوضاع افلاك در آن عصر اين چنين يافته باشد كه مطالعهء آن كتب موجب ضلالت مردم مىشود ، و الّا از اسكندر سوختن كتبان حكماى عاليقدر چگونه صورت بندد .
قوله : ليست هى قاعدة كفرة المجوس . « 9 »
يعنى قاعدهء حكماى فارس در باب نور و ظلمت مثل قاعدهء كفّار مجوس نيست ، زيرا كه كفّار مجوس مىگويند كه نور خالق خير است و ظلمت خالق شر ، و نيز مىگويند كه خالق « 10 »
نور و خير يزدان است و إله ، خالق ظلمت و شر اهرمن است . و آن قوم بدين سبب گمراه شدهاند
( 1 ) موريالوس يا سوريانوس ( شيرازى ، ص 18 ، س 9 ) .
( 2 ) اقتباس از شيرازى ، ص 18 ، س 6 تا 8 .
( 3 ) جاماسب يا جاماسف .
( 4 ) فرسناد شير و شتر ، كه در حك . كربن 2 ، ص 11 ، س 1 آمده است : فرشا و شتر .
( 5 ) حك . كربن 2 ، ص 10 ، س 16 ، الى ص 11 ، س 1 و 2 .
( 6 ) مأمور ( ن ) .
( 7 ) اعظمها ، شيرازى ، ص 19 ، س 2 .
( 8 ) شيرازى ، ص 19 ، س 1 و 2 .
( 9 ) حك . كربن 2 ، ص 11 ، س 2 : و هى ليست قاعدة . . .
( 10 ) كه از خالق ( ن ) .