انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢١١
فصل
يك مدت در آن عالم مكث مىكند ؛ كما قال النبى عليه و آله السّلام : « أنّ الامر الالهى يبقى فى الجو بعد مفارقته بسماء الدّنيا ثلاثة سنين . » پس البته نتيجه رؤياى اهل كمال بعد از زمان طويل به عالم ظهور مىآيد ، مانند خواب يوسف صديق ، عليه السّلام كه از آن روز كه گفت :
« يا أَبَتِ إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَباً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ . » « 1 »
تا آن روز كه يعقوب ، عليه السّلام ، ديده به ديدار او روشن كرد و گفت : « هذا تَأْوِيلُ رُءْيايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَها رَبِّي حَقًّا » « 2 »
به نزد اكثر مفسرين چهل سال بود . و سرعت ظهور اثر رؤيا دليل است بر ضعف حال نفس رائى كه قوت عروج و ترقى به عالم علوى ندارد ، تا حقايق « 3 »
مقدره را از الواح محفوظه اخذ تواند كرد . غايت ترقى وى در حال اعراض از شواغل « 4 »
حسيه جو فلك است .
به قدر صفاى نفس بعضى از آن را ادراك مىتواند كرد ، و از آنجا تجاوز نتواند نمود . لا جرم به سبب قرب آن امر مدرك به اين عالم اثر و نتيجهء رؤيا در تأخير نيفتد . اين است آنچه مشايخ « 5 »
فرمودهاند و مراد از محل اعلى تعين ثانى است كه حقايق جميع كاينات در وى تفصيل يافته است . و مراد از عوالم عاليه مراتب عقول و طبقات عالم مثال است كه مظاهر آن افلاك است ، و مراد [ از ] نزول ظهور آن امر است در آن عقول و آن طبقات مثاليه ، و مراد از الواح محفوظه اجرام افلاك است . و خلاصهء كلام اين است كه چون نفوس اقويا بعد از اعراض از شواغل حسيه به افلاك - و بالاتر از آن كه عقول بوده باشد - عروج مىتواند كرد ، بنا بر آن بعضى اوقات به اقتضاى اوضاع افلاك به عوالم عاليه ترقى كرده كائنات آتيه را از آن عوالم اخذ مىكند . و سبب مكث نمودن آن امر در هر عالم اثر و نتيجهء رؤيا در تأخير مىافتد البته ؛ و اما چون نفوس ضعفا كه قوت عروج به افلاك ندارد و حقايق امور را از جو اخذ مىكند ؛ بنا بر آن اثر رؤيا به زودى ظاهر مىشود . و قوله تعالى : « يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ . » « 6 »
مشعر است به اين تنزل . چنانچه از كتب تفسير ظاهر مىشود و قد قال القاضى فى هذه الآية : « يدبّر [ امر ] الدنيا من السماء الى الارض » ، أى باسباب سماوية كالملائكة و غيرها نازلة آثارها الى الارض « ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ » أى يصعد اليه و يثبت فى علمه موجودا فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ » فى برهة من الزمان « 7 »
متطاولة ، يعنى بذلك استطالة ما بين التدبير [ و الوقوع ] ، و قيل « يُدَبِّرُ الْأَمْرَ » باظهاره فى اللوح ، فينزل به الملك ثم يعرج اليه فى زمان
( 1 ) قرآن مجيد ، سورهء 12 ، آيهء 4 .
( 2 ) قرآن مجيد ، سورهء 12 ، آيهء 100 .
( 3 ) حقايق كو ( ن ) .
( 4 ) شواغل اين ( ن ) .
( 5 ) مشاغل ( ن ) .
( 6 ) قرآن مجيد ، سورهء 32 ، آيهء 5 .
( 7 ) برهة من برهية من الزمان ( ن ) .