انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٥٥
فصل
انواع مقتضاى استعداد بدن فايض مىشده باشد ، و ليكن بدن اشرف را نفس اشرف و بدن [ اخس ] را نفس اخس .
قوله : فاذا انفسدت الصيصية الانسيّة و النّور الاسفهبد عاشق للظّلمات . . . و الصّياصي المنتكسة و عالم البرازخ أيضا متعطش فينجذب . . . الى صيصية أخرى . « 1 »
مراد از ظلمات امور جسمانيه و هيئات ظلمانيه است يعنى نور اسفهبد به سبب جهل به عالم نور و تمكن اخلاق ذميمه عاشق عالم برازخ است و صياصى حيوانات منتكسة الرءوس نيز مشارق عالم نور است ، زيرا كه صياصى غواسق است و غاسق بالطبع مشتاق است به نور عارض كه ظاهر بكند آن صياصى را ، و نور مجرد تا حيات بخشد آن صياصى مظلمه را ، و چون آن صياصى مشتاق انوار مجرده است و به سبب بعد مزاج از اعتدال استعداد قبول انوار قاهره ندارد ، بنا بر آن انوار مجرده ظلمانيه را كه به واسطه تمكن اخلاق رذيله و جهالات مركبه مناسبت تمام به آن صياصى پيدا كرده است جذب مىكند ، مانند جذب مقناطيس حديد را . پس نور اسفهبد منجذب مىشود به آن صياصى از جهت كمال قوت جذب و انجذاب .
قوله : و لا يرتقى من الصّياصى الصامتة الى الانسان شىء ، بل ينحدر . . . الى الصّوامت « 2 »
[ [ النّور المدبّر المفارق للهيئات . . . بحسب المناسبة الخلقيّة ] ] « 3 »
.
قوله « شىء » اشارت است به نور جوهرى و عرضى ، يعنى از صياصى صامته به صياصى نفسانيه از انوار جوهر [ يه ] و عرضيه چيزى انتقال مىكند به حسب مناسبت اخلاق رديئه .
قوله : و لكلّ [ خلق ] صياص « 4 »
.
يعنى هر خلق از اخلاق رديئه مناسب ابدان انواع حيوانات [ است ] مانند تكبر و تهور كه به ببر « 5 »
و پلنگ و امثال آن مناسبت دارد ، و على هذا القياس اخلاق ديگر .
قوله : « لِكُلِّ بابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ . » « 6 »
كانّه اشاره الى قوله تعالى : « لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ لِكُلِّ بابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ . » « 7 »
و مراد از « هفت باب » در اين آيه معاصى اجزاى سبعه است كه عين و اذن و لسان و بطن و فرج باشد ، زيرا كه معاصى اين اعضاء حقيقت ابواب جهنم است ، چه معاصى هر عضوى ازين اعضاء موجب تمكن يك خلق از اخلاق رديئه است در نفس ، و آن خلق مناسب ابدان انواع
( 1 ) حك . كربن 2 ، ص 219 ، س 1 الى 3 .
( 2 ) حك . كربن 2 ، ص 219 ، س 5 و 6 .
( 3 ) شيرازى ، ص 485 ، س 12 و 13 .
( 4 ) حك . كربن 2 ، ص 219 ، س 6 .
( 5 ) كه باشد بر ( ن ) .
( 6 ) حك . كربن 2 ، ص 219 ، س 6 و 7 .
( 7 ) قرآن مجيد ، سورهء 15 ، آيهء 45 .