انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٤٢
فصل
صوفيه مثال دو قسم است : مثال مطلق و مثال مقيد مثال مقيد صور خياليه است كه بعضى اوقات مطابق مثال مطلق است و بعضى اوقات به سبب غلبهء حسيات مطابق نمىباشد . و در اواخر « مقالهء پنجم » ، انشاء اللّه تعالى ، اين معنى به تفصيل بيان كرده خواهد شد . « 1 »
قوله : و قد يكون لها مظاهر و لا تكون فيها [ [ لما بيّنا ] ] « 2 »
فصور المرآة مظهرها « 3 »
المرآة ، و هى معلقة لا فى محل و [ لا فى ] مكان . و صور الخيال مظهرها التّخيّل و هى معلّقة « 4 »
.
يعنى اين صياصى معلقه در مظاهر حلول نكرده است و نه منطبع شده است ، زيرا كه انطباع صور كبيره در محال صغيره ممتنع است ؛ كما بينّا ، بلكه آينه و خيال مظاهر آن صور است و اين صياصى مثاليّه قائم بالذّات مستغنى از محل است و چنانچه صورت زيد كه در آينه و خيال ظاهر مىشود مثال صورت زيد است كه در آينه و خيال است ، زيرا كه مماثلت از طرفين متساوى است .
قوله : و النّور الناقص كمثال النّور التّامّ ، فافهم « 5 »
.
مراد از « نور ناقص » نور عرضى ، و مراد از « نور تام » نور جوهرى است ؛ و چون اين باب به مثل باب وسيع است و اسرار عظيمه از ادراك آن منكشف مىشود ، بنا بر آن امر به فهميدن نمود . و جميع موجودات عالم حس مثال موجودات عالم نور تام جوهرى است ، مثلا شمس عالم حس مثال شمس عالم عقلى است و جميع كواكب امثلهء كواكب عالم عقلى است . و لازم نيست كه مثال من جميع الوجوه مشابه ممثّل بوده باشد ، بلكه مخالفت مثال شىء به آن شىء از بعضى وجوه ضرورى است و الا لازم مىآيد كه مثال عين ممثّل بوده باشد .
قوله : و كما أنّ الحواسّ كلّها ترجع الى حاسّة واحدة . . . فجميع ذلك يرجع فى النّور - المدبّر الى قوة واحدة . « 6 »
مراد از « حواس » حواس ظاهر است كه ادراك به اين حواس بدون حس مشترك واقع مىشود . و « ذلك » اشاره است به جميع قواى نباتيه و حيوانيه كه مرجع آن به نور مدبّر است .
قوله : و الابصار و ان كان مشروطا فيه المقابلة . . . الّا أنّ الباصر فيه النّور الاسفهبد . « 7 »
و چون ادراك او عين ذات اوست پس جميع قوا راجع به ذات او است . و در ابصار اگرچه مقابله شرط است بين البصر و المبصر ، و ليكن باصر نفس ناطقه است ، نه بصر و نه حس مشترك و
( 1 ) مثال مفيد ( ن ) ر . ك . كشاف اصطلاحات الفنون ، ( كلكته ، 1862 ) جلد 2 ، ص 1342 ، س 6 و 7 : ) A Dictionary of the Technical Terms . used in the Sciences of the Musalmans (
( 2 ) شيرازى ، ص 470 ، س 16 .
( 3 ) مظاهرها ( ن ) .
( 4 ) حك . كربن 2 ص 212 ، س 1 الى 3 .
( 5 ) حك . كربن 2 ، ص 212 ، س 5 ، الى ص 213 ، س 1 : فافهم ذلك ( ن ) .
( 6 ) حك . كربن 2 ، ص 213 ، س 2 و 3 .
( 7 ) حك . كربن 2 ، ص 213 ، س 4 و 5 .