انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٢٢
فصل
به عالم ظلمت و دهشت جذب مىكند . و « لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ وَ شَهِيقٌ . » « 1 »
[ و ] « خالِدِينَ فِيها لا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذابُ » « 2 »
و اللّه الهادى الى سبيل الصّواب . و بودن آدم و حوّا در بهشت و خوردن گندم و هبوط نمودن به اين عالم نيز تعالى مثال ثابت مىشود اگر معنى ظاهر كلام مجيد بدون تأويل اراده كرده شود « 3 »
؛ زيرا كه عالم مثال مشتمل است بر طبقات جنان و نيران . و مظاهر طبقات جنان افلاك و مظاهر طبقات نيرا [ ن ] جو آن است . و آدم و حوّا يعنى نفوس ايشان ازلا در طبقهاى از طبقات جنان كه از عالم مثال است از لذات متلذد بوده است . و بعد از حدوث ابدان به مناسبت آن نفوس ، بىاختيار آن نفوس - مانند جذب آهن به مغناطيس - به آن ابدان منجذب شده است . و معنى حقيقى بودن آدم و حوّا در بهشت ، و هبوط ايشان به اين عالم ، در « مقاله پنجم » مفصلا بيان خواهد شد ، انشاء اللّه تعالى .
قوله :
فصل
فصل
« 4 »
اين فصل در بيان حواس خمس ظاهر است .
قوله : الانسان و غيره من الحيوانات الكاملة الخلقة . . . اللمس و الذّوق و الشّمّ و السّمع و البصر . « 5 »
« كاملة الخلقة » از آن جهت قيد كرده است كه بعضى حيوانات ناقصة الخلقة را بعضى حواس نمىباشد ؛ مانند عقرب كه مىگويند كه او را حاسهء بصر نمىباشد . و قوت لامسه قوتى است سارى در تمام بدن كه نفس ناطقه به وسيلهء آن ادراك مىكند حرارت و برودت و رطوبت و يبوست و ثقل و خفت و ملاست و خشونت و صلابت و لين را . و حكما را خلاف است در اين كه يك قوت مدرك اين اشيا است يا قواى متعدده است . مذهب جمهور و اهل تحقيق اين است كه يك قوت است كه آن را لامسه مىگويند ، و بعضى گفتهاند كه قواى متعدده است كه سارى است در تمام بدن و هر يك موجب ادراك يكى ازين اشيا است ، و اين اختلافات در كتب مبسوطه از تصانيف شيخ ابو على سينا و شيخ ابو نصر و شيخ مصنف مثل « تلويحات » و « مطارحات » مفصلا مذكور شده است . و قوت ذائقه قوتى است مرتب در عصب مفروش بر جرم لسان كه نفس به وسيله او مدرك طعوم است از اجسام به وسيلهء رطوبت كه در لسان است
( 1 ) قرآن مجيد ، سورهء 11 ، آيهء 109 .
( 2 ) قرآن مجيد ، سورهء 2 ، آيهء 158 .
( 3 ) مىشود ( ن ) .
( 4 ) حك . كربن 2 ، ص 203 ، س 5 .
( 5 ) حك . كربن 2 ، ص 203 ، س 7 : الانسان . . . الكاملة خلق له .