الهجرة إلى الحبشة ( مهاجرت به حبشه ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٥

بازگشت مهاجران به مكه

پنهانى وارد شهر شد

11 - ابو عبيدة بن الجراح ، بدون پناه و جوار

12 - عبد اللّه بن مسعود ، بدون پناه و جوار

ملاحظه مىشود كه در اين فهرست از ابو سلمه بن عبد الاسد نام برده نشده و به جاى او نام ابو عبيده عامر بن جراح آمده و چه بسا اين خطا از كاتب باشد .

در اهميت روايت ذكر شده شكى نيست ؛ زيرا تنها روايتى است كه اسامى بازگشت كنندگان و پناه دهندگانشان را مشخصا ذكر مىكند . نكتهء مهم اين است كه اين اسامى با اسامى مهاجرت كنندگان نخستين نزديك است . « 1 » و تقريبا با روايت عروة بن زبير يكى است . « 2 »

اين نتيجه‌گيرى ما را در دقت رواياتى كه تعداد بازگشت كنندگان را تا سى و سه تن مىرسانند دچار ترديد مىسازد زيرا بين دوازده تا سىوسه نوسان دارد پس چاره‌اى نداريم جز آنكه منابع را بازخوانى كنيم .

واقدى در بيان مهاجرت دوم گويد كه : « چون خبر هجرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله به مدينه را شنيدند ، سىوسه مرد و هشت زن بازگشتند . » « 3 » بدينگونه رقم سىوسه مرد ، مربوط به بعد از مهاجرت دوم مىباشد و اين رقم معقول است ؛ زيرا جمع مهاجران پس از مهاجرت دوم ، به هشتادوسه مرد « 4 » رسيده بود .

اما مهاجران اول پس از بازگشت به سرعت فهميدند كه شايعه اسلام آوردن مكيان

( 1 ) . ابن هشام : السيرة النبوية ، 1 / 345 . ( 2 ) . ابن هشام : السيرة النبوية ، 1 / 345 . ( 3 ) . ابن سعد : الطبقات ، 1 / 207 ؛ ابن سيد الناس : عيون الاثر ، 1 / 119 . ( 4 ) . ابن هشام به نقل از ابن اسحاق گويد : جمع مهاجران به حبشه از مردان و بچه‌هايشان با لحاظ كردن عمار ياسر ، هشتاد و سه مرد بوده است . السيرة النبوية ، 1 / 353 .