الوجوه والنظائر في القرآن الكريم ( بررسى زبانشناختى وجوه و نظاير در قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٥

3 - حكم قطعى به عدم احتمال معناى غير مقصود

حسن وى را متوجّه ساخت و گفت مگر نمىبينى كه « عن صلاتهم » تأييد مىكند ، سهوى كه در تعداد ركعات خطا باشد كه در نماز و بعد از مشغول شدن به نماز عارض مىشود ؛ و اگر مراد اين بود بايد گفته مىشود : « فى صلاتهم ساهون » . و وقتى كه فرمود « عن صلاتهم » دلالت بر اين دارد كه مراد از آن ، از دست رفتن وقت است « 1 » .

توضيح ديگرى براى معناى لفظ چنين آمده است : « الَّذِينَ هُمْ يُراؤُنَ » كه از پى جمله‌هاى تعيين كنندهء دلالت لفظ مشكل آمده و معناى سهو در نماز را تخصيص بخشيده است كه مراد ريا بودن اعمالشان است .

معناى « يراءون » به‌طور مطلق و عام و بدون مفعول يا متعلّق آمده است . ازاين‌رو صبغهء تمام كارها و سخنان آنها را رياكارى قلمداد نمود كه با ظاهر اعمال آنها يعنى نماز خواندن مطابقت داشته باشد . از باب بىتوجّهى به آن معانى ژرفى كه بيننده از بيرون قادر به درك آن نيست .

سپس به ذكر دليل رياكارى پرداخته ؛ دليل عملى كه نشانهء رياكارى است ، چون ما نمىتوانيم بر آنچه كه در دل جريان دارد حكم نماييم . چنان‌كه در حديث آمده « جز به اعمالشان ، قلبشان شكافته نمىشود » « 2 » .

با ندادن صدقه « يمنعون الماعون » به عمل اشاره كرد . و صدقه ، عملى است كه مبناى اسلامى آن پنهانى انجام دادن است به‌طورى كه « دست چپ صدقه‌دهنده از دست راستش كه صدقه مىدهد ، خبر ندارد » « 3 » .

پس كمك نكردن به مردم ، همان عيب عملشان به رياكارى است ؛ كارى كه متضمّن نماز است و نخستين عملى است كه از يك مسلمان خواسته مىشود و از آن پرسيده مىشود .

بدين ترتيب جمله‌هاى وصفى پياپى براى « نمازگزاران سهو كننده در نماز مىآيد و

( 1 ) - خطابى ، ثلاث رسائل فى اعجاز القرآن ، چاپ چهارم ، دار المعارف قاهره ، 1991 ، ص 32 ، 33 . ( 2 ) - مسلم آن را از أسامة بن زيد و از پيامبر ( صلى اللّه عليه و آله و سلم ) روايت كرده است - ج 2 ، ص 99 - صحيح مسلم با شرح نووى ، قاهره . بى تا . ( 3 ) - حديث ابو هريره كه بر آن اتفاق‌نظر دارند . ر . ك : كفاية المسلم فى الجمع بين صحيحى البخارى و مسلم از شيخ احمد بدوى الدسوقى ، ج 1 ، قاهره 1987 ، ص 240 .