الوجوه والنظائر في القرآن الكريم ( بررسى زبانشناختى وجوه و نظاير در قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٧١

مبحث سوم بافت ( سياق )

دلالتهاى آن سخن گفت ، بافت - مدتها قبل از ورث - بخشى از گرايشهاى نقد ادبى بوده است ؛ هرچند كه به اين نام خاص ناميده نمىشد ؛ انديشهء گرايش سنّتى در نقد ادبى دربارهء تأثير محيط بر ادبيّات و زبان ادب ، تنها تعبير ديگرى از بافت فرهنگى « 1 » بود كه « 2 »

K . Ammer

آن را شاخهء چهارم از شاخه‌هاى بافت مىناميد .

دانشمندان عربى به « مطابقت كلام با مقتضاى حال » عنايت داشتند و آن را شرط لازم برشمرده‌اند تا خطاب ، ادبى و بليغ باشد « 3 » .

علماى بلاغت از اين مطابقت به مثابهء معيارى سخن گفته‌اند كه رعايت آن توسط اديب در بررسى اثر ادبى لازم است و براى ناقد نيز در نقد و داورى متون ، توجّه به آن ضرورى به نظر مىرسد .

زبان‌شناسان معاصر به كنار نهادن شيوهء « تجويزى » به نفع شيوهء « توصيفى » به منزلهء يك گرايش عمومى در روشهاى نوين نقد و تحليل ادبيّات ، روى آوردند . اين تفاوت بين دو گرايش مانع آن نمىشود كه از ابزار تحليلى كه قرنها پيش به عنوان شرطهايى مطرح بود ، كمك بگيريم .

مقتضاى حال همان بافت واقعيت بيرونى محيط بر زبان است كه بر زبان تأثير مىگذارد ولى از درون زبان « 4 » نيست ؛ چون تأثير آن بر زبان به شرايط بيرونى محيط بر متكلم و مخاطب بازمىگردد كه بيشتر به خود زبان از حيث واژگان يا معانى مربوط است .

اين مسأله با اين برداشت به مفهوم بافت فرهنگى كه مكتب معاصر انگليسى مطرح مىكند ، قرابت دارد « 5 » . در يكى از مهمترين دانشهاى عربى و نزديك‌ترين آن به بحث معناشناسى به معناى عام ، واژهء « بافت » مىباشد كه به‌طور مستقيم در تحليل دلالتهاى متن قرآنى و تعيين آن به كار مىرود . اين همان علم « تفسير » است كه

( 1 ) - Cultural Context . ( 2 ) - احمد مختار عمر ، علم الدلالة ، ص 69 . ( 3 ) - كمال بشر ، در اسارت فى علم المعنى ، ص 140 . ( 4 ) - ExteraLinguistic . ( 5 ) - احمد مختار عمر ، ص 68 .