الوجوه والنظائر في القرآن الكريم ( بررسى زبانشناختى وجوه و نظاير در قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٣١
[ 1 ] آثار و نوشته‌هاى مفسّران دربارهء وجوه و نظاير
اين تقسيم‌بندى درست نيست مگر اين‌كه بگوييم اتباع و اتّباع به يك معنا مىباشد » « 1 » .
بنابراين وى با اين جملهء اخير هر آنچه را كه در باب دو وجه اين واژه گفته ، رد نموده است ؛ اما چرا ابن جوزى واژگان وجوه را وقتى به گزينش مىپردازد ، حذف نكرده است و اين مثال شامل دو فصل مختلف « أتبع يتبع و اتّبع يتّبع » مىگردد و تعدّد ، تنها در دو ساخت متّحد الشكل و مختلف المعانى مىباشد .
در باب « أذان » همچنين چيزى را مىبينيم كه مىگويد : « أذان ، ندايى است كه مراد از آن اعلام كردن منادى به مراد و مقصود آن است و از جمله براى نماز مىباشد و هرگاه منادى به شنيدن و لبيك‌گويى متمايل مىشود ، گفته مىشود : قد أذن .
از جمله در آيه « أَذِنَتْ لِرَبِّها وَ حُقَّتْ » « 2 » ، مراد « استمعت » مىباشد و در حديث پيامبر ( ص ) « ما أذن اللّه لشىء ما أذن لنبىّ يتغنّى بالقرآن يجهر به » ، يعنى ما استمع . مفسّران گفته‌اند كه « أذان » در قرآن بر دو وجه آمده است :
1 - ندا ، در آيهء « فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ » « 3 » . و در آيهء « ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسارِقُونَ » « 4 » . و در « وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ » « 5 » .
2 - إعلام ، در آيهء « وَ أَذانٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ » « 6 » . و « قالُوا آذَنَّاكَ ما مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ . . . « 7 » سپس در ادامه مىگويد : « اين دو وجه را مىتوان يك وجه به شمار آورد و لذا تقسيم كردن درست نيست » « 8 » .
بدين ترتيب مىبينيم ابن جوزى بسيارى از گونه‌ها را پس از ذكر آنها ، نقد مىكند ؛
( 1 ) - همان مرجع ، ص 85 و 86 . ( 2 ) - انشقاق ( 84 ) ، آيهء 2 . و پروردگارش را فرمان برد و چنين سزد . ( 3 ) - اعراف ( 7 ) ، آيهء 44 . پس آوازدهنده‌اى ميان آنان آواز درمىدهد كه لعنت خدا بر ستمكاران باد . ( 4 ) - يوسف ( 12 ) ، آيهء 70 . سپس [ به دستور او ] نداكننده‌اى بانگ درداد : اى كاروانيان قطعا شما دزد هستيد . ( 5 ) - حج ( 22 ) ، آيهء 27 . در ميان مردم براى اداى حج بانگ برآور . ( 6 ) - توبه ( 9 ) ، آيهء 3 . و اين آيات اعلامى است از جانب خدا و پيامبرش . ( 7 ) - فصّلت ( 41 ) ، آيهء 47 . مىگويند : با بانگ رسا به تو مىگوييم كه هيچ گواهى از ميان ما نيست . ( 8 ) - همان مرجع . ص 88 .