الوجوه والنظائر في القرآن الكريم ( بررسى زبانشناختى وجوه و نظاير در قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٠
فرجام سخن
زندگى با جهان فكرى متفاوت از ديگر جهانها در بيرون زبان پايان مىيابد .
بعد از يك تجربهء طولانى و رنج خواندن و نوشتن و دقّت و بازسازى و مراجعه مكرر و صبر پشتكارى ، اين بررسى تطبيقى به بررسيهاى فراوانى در ارتباط با زبان و علوم زبانى و متن قرآن و تفسير آن منجر شد كه خلاصهء آن به شرح زير مىباشد :
1 - ارتباط بين علوم قرآنى و بررسى زبانى تنگاتنگ است كه از بررسى عميق إشكالات و نمونه‌هايى كه از كتابهاى علوم قرآنى برگرفته شده و تقسيم‌بندى اشكال و بررسى در اصول و منابع آن آشكار مىگردد .
2 - يكى از نمونه‌هاى مهم در تأثير انديشهء زبانى در علوم قرآن ، علم وجوه و نظاير است كه اين به سبب طبيعت مطالب و انديشهء نظرى مبتنى بر آن و روابط بين اين انديشه و انديشهء زبانى معاصر و قديم به‌طور مساوى مىباشد .
3 - يكى از مهمترين روشهاى تحليل دلالت الفاظ ، بررسى بافت آنهاست ؛ بلكه بافت گاهى خود تعيين كنندهء اصلى يا تنها عامل تعيين كنندهء معناست كه محقّق بدون توجه به آن در زبان به نتايج نادرستى خواهد رسيد .
4 - مفسران از اين تأثير مهم بافت غافل نبوده‌اند و در تفسير به آن تكيه كردند و آن را قرينه‌اى مرجّح يا مانع براى استدلال معانى برگرفتند و اين تأثير در توجيه و ترجيح معانى ظاهر است .
5 - مفهوم بافت ، محدود به حدود بافت زبانى متن نيست بلكه شامل بافت غير زبانى هم مىشود كه در گزينشهاى زبانى تأثير گذار است و به عناصرى بازمىگردد كه از اصل زبان نيست بلكه از امورى است كه بر زبان احاطه دارند و زبان بر آن دلالت دارد .
چنان كه بافت غير زبانى در گزينشهاى واژگان تأثير مىگذارد و لذا هنگام بررسى معنا لازم است به آنها مراجعه شود تا نتايج ضعيف يا محدود نباشد .
عناصر بافت را مىتوان به شكل زير تقسيم‌بندى كرد :
الف ) بافت عام : شامل مفاهيم اسلامى عام و متن قرآنى به‌طور كامل و بيان آن در سنّت به‌طور قولى و عملى و بعد اقوال صحابه مىباشد .
ب ) بافت موضوعى : موقعيّتى است كه در آن آيه با آن لفظ آمده است و اين موقعيّت