الوجوه والنظائر في القرآن الكريم ( بررسى زبانشناختى وجوه و نظاير در قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٧

3 - نسيان ( فراموشى )

2 - فاعل فعل مكرّر ، كه مورد توجّه ابن قتيبه بوده است . فاعل فعل نخست در هريك از اين آيات ، انسان است ؛ درحالىكه فاعل فعل دوم ، خداوند ؛ جز دو آيهء اخير در نمونه‌هاى وى - چنان‌كه خواهيم ديد - مطلب در آن متفاوت است .

نمونه‌ها را بازخوانى مىكنيم تا اين ملاحظات را دريابيم :

1 - آيهء « وَ إِذا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قالُوا آمَنَّا وَ إِذا خَلَوْا إِلى شَياطِينِهِمْ قالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّما نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ . اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَ يَمُدُّهُمْ فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ » « 1 » .

2 - آيهء « الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقاتِ وَ الَّذِينَ لا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ » « 2 » .

3 - آيه « وَ مَكَرُوا وَ مَكَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ » « 3 » .

4 - آيه « الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَ يَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنافِقِينَ هُمُ الْفاسِقُونَ « 4 » . . . »

5 - آيهء « وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ » « 5 » .

6 - آيهء « الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ وَ الْحُرُماتُ قِصاصٌ فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا

( 1 ) - بقره ( 2 ) آيهء 14 و 15 : و چون با كسانى كه ايمان آورده‌اند برخورد مىكنند ، مىگويند : ايمان آورديم . و چون با شيطانهاى خود خلوت كنند ، مىگويند : در حقيقت با شماييم ، ما فقط [ آنان را ] ريشخند مىكنيم . خدا [ است كه ] ريشخندشان مىكند و آنان راى در طغيانشان فرومىگذارد تا سرگردان شوند . ( 2 ) - توبه ( 9 ) ، آيهء 79 : كسانى كه بر مؤمنانى كه از روى ميل ، صدقات مىدهند ، عيب مىگيرند و [ همچنين ] از كسانى كه جز به اندازهء توانشان نمىيابند ، آنان راى به ريشخند مىگيرند ، خدا آنان راى به ريشخند مىگيرد و برايشان عذابى پردرد خواهد بود . ( 3 ) - آل عمران ( 3 ) ، آيهء 54 : و [ دشمنان ] مكر ورزيدند ، و خدا [ در پاسخشان ] مكر در ميان آورد . ( 4 ) - توبه ( 9 ) ، آيهء 67 : مردان و زنان دو چهره ، [ همانند ] يكديگرند . به كار ناپسند وامىدارند و از كار پسنديده بازمىدارند و دستهاى خود را [ از انفاق ] فرو مىبندند . خدا راى فراموش كردند ، پس [ خدا هم ] فراموششان كرد . در حقيقت اين منافقانند كه فاسقند . ( 5 ) - شورى ( 42 ) ، آيهء 40 : و جزاى بدى ، مانند آن ، بدى است . پس هر كه درگذرد و نيكوكارى كند ، پاداش او برعهدهء خداست . به راستى او ستمكاران راى دوست ندارد .