الوجوه والنظائر في القرآن الكريم ( بررسى زبانشناختى وجوه و نظاير در قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٢١٦

1 - كفّار

برابرند و ايمان مؤمنان كم نمىشود اگر آنها را به شگفتى وادارد ؟ در آيهء « كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَباتُهُ » ، مراد از كفّار در اين‌جا ، كشاورزان هستند كه مفرد آن كافر است و بدان جهت كشاورز كافر ناميده شده است كه هرگاه بذر را در زمين مىافكند ، آن را مىپوشاند . و هرچه را كه بپوشانى در حقيقت نسبت به آن كفر ورزيده‌اى .

گفته شده است : تكفّر فلان فى السّلاح . يعنى پوشيده شد . به شب گفته مىشود :

كافر ، چون با تاريكىاش همه چيز را مىپوشاند :

يعلو طريقة متنها متواترا * فى ليلة كفر النجوم غمامها

« 1 »

مثل آيهء « يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ » « 2 » .

دلالت حسّى لفظ به معناى پوشاندن است و اين از نمونه‌هاى انتقال معنايى است كه معنا از امور مادى به معنوى منتقل شده است و آن‌گاه كاربرد اسلامى نوعى تخصيص را ايجاد كرده است كه حوزهء آن محدود گشته و معناى كفر يعنى نقيض ايمان بر آن غالب شده است .

بافتهايى كه اين واژه در آنها آمده است با غلبهء معناى اصطلاحى ( اسلامى ) بر اين بافتها با هم متفاوت هستند و به سبب اين تباين ، تفسيرهاى متفاوتى هم صورت گرفته و موجب گشته است تا در حوزهء واژگان وجوه قرار گيرد .

ابن جوزى مىگويد « 3 » : « مفسّران مىگويند ، كفر در قرآن بر پنج وجه است :

1 - كفر به توحيد ؛ مثلا در آيه « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ » « 4 » .

2 - كفران نعمت ؛ آيهء « وَ اشْكُرُوا لِي وَ لا تَكْفُرُونِ » « 5 » . و آيهء « وَ فَعَلْتَ فَعْلَتَكَ الَّتِي فَعَلْتَ

( 1 ) - پيوسته در شبى كه ابرها ستارگانش راى پوشاند ، بر راه زمين سخت و ناهموار برمىآيد . ( 2 ) - فتح ( 48 ) ، آيهء 29 : دهقانان راى به شگفت آورد ، تا از [ انبوهى ] آنان [ خدا ] كافران راى به خشم دراندازد . ( 3 ) - نزهة الاعين ، ص 515 . ( 4 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 6 : در حقيقت كسانى كه كفر ورزيدند ، چه بيمشان دهى ، چه بيمشان ندهى ، برايشان يكسان است ، نخواهند گرويد . ( 5 ) - همان ، آيهء 152 : و شكرانهء من راى به جاى آوريد و با من ناسپاسى نكنيد .