الوجوه والنظائر في القرآن الكريم ( بررسى زبانشناختى وجوه و نظاير در قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ١٨٨

3 - خوف

أتاني كلام عن نصيب يقوله * و ما خفت يا سلّام أنّك عائبي « 1 »

و اين قسم را به قسم قبلى ملحق كرده‌اند .

4 - قتال ؛ در سوره احزاب « فَإِذا جاءَ الْخَوْفُ » « 2 » و « فَإِذا ذَهَبَ الْخَوْفُ » « 3 » .

5 - بلا و گرفتارى كه در اثر قتل يا شكست نصيب مسلمانان مىشود ؛ در سورهء نساء « وَ إِذا جاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذاعُوا بِهِ » « 4 » .

محور سخن دربارهء اين‌كه اين واژه از اضداد باشد . با توجه به متونى كه در دست داريم ، شش آيه مىباشد كه ابن جوزى يكى از آنها را به تفسير ديگر آن به معناى ظن اشاره كرده‌اند و ظنّ ما را در دو چيز تأكيد مىنمايد :

1 - رابطهء تنگاتنگ بين معانى واژگان سه‌گانه ( ظن ، خوف و رجاء ) به سبب اين‌كه معانى واژگان سه‌گانه در خود شك را به همراه دارند .

2 - تأثير تفسير برخى از آيات در تفسير برخى ديگر ؛ يا به عبارت بهتر ، تأثير تشابه تركيب بر فهم مفسران از دلالتهاى الفاظ .

اين مطلب را در مراجعه جمله‌هاى سه‌گانه قرآنى تبيين مىنماييم كه مىپنداريم اين تأثير ميان آنها رخ داده است . اين سه جمله عبارتند از :

1 - « إِلَّا أَنْ يَخافا أَلَّا يُقِيما حُدُودَ اللَّهِ » « 5 » .

2 - « فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيما حُدُودَ اللَّهِ » « 6 » .

3 - « إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيما حُدُودَ اللَّهِ » « 7 » .

مفهوم ظن و خوف در اين سه جمله يكى است ؛ « أن يقيما حدود اللّه » كه در برخى منفى و در برخى ديگر مثبت است و علىرغم اين‌كه ظن و خوف در دو جملهء 1 و 2 ( خفتم

( 1 ) - از نصيب سخنى به من رسيده است كه مىگفت : اى سلّام گمان نمىكردم كه مرا عيب كنى . ( 2 ) - احزاب ( 33 ) ، آيهء 19 : و چون خطر فرا رسد . ( 3 ) - همان ، آيهء 19 : و چون ترس بر طرف شود . ( 4 ) - نساء ( 4 ) ، آيهء 83 : و چون خبرى [ حاكى ] از ايمنى يا وحشت به آنان برسد ، انتشارش دهند . ( 5 ) - بقره ( 2 ) آيهء 229 : مگر آن‌كه [ طرفين ] در به پا داشتن حدود خدا بيمناك باشند . ( 6 ) - همان ، آيهء 229 ( 7 ) - همان ، آيهء 230 : اگر آن دو [ همسر سابق ] پندارند كه حدود خدا را بر پا مىدارند .