الوجوه والنظائر في القرآن الكريم ( بررسى زبانشناختى وجوه و نظاير در قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ١٨٧

3 - خوف

أَوِ الْخَوْفِ أَذاعُوا بِهِ » « 1 » . و خوف به معناى علم كه لحيانى در دو آيهء زير آن را تفسير كرده است :

« فَمَنْ خافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفاً أَوْ إِثْماً » « 2 » و آيهء « وَ إِنِ امْرَأَةٌ خافَتْ مِنْ بَعْلِها نُشُوزاً أَوْ إِعْراضاً » « 3 » .

در نزهة الاعين النواظر ابن جوزى هم‌چنين مىيابيم « 4 » : « مفسران آورده‌اند كه خوف در قرآن به پنج وجه آمده است :

1 - همان معناى خوف ؛ در آل عمران : « وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ » « 5 » و در اعراف « وَ ادْعُوهُ خَوْفاً وَ طَمَعاً » « 6 » ، و سورهء سجده « يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً » « 7 » .

2 - علم ؛ در بقره « فَمَنْ خافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفاً أَوْ إِثْماً » « 8 » و « فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيما حُدُودَ اللَّهِ » « 9 » و در سورهء نساء « فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَواحِدَةً » « 10 » . و در انعام « وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِينَ يَخافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلى رَبِّهِمْ » « 11 » .

3 - ظن ، در بقره « إِلَّا أَنْ يَخافا أَلَّا يُقِيما حُدُودَ اللَّهِ » « 12 » . فرّاء مىگويد ، در قرائت أبىّ بن كعب « إلّا أن يظنّا » آمده است ؛ خوف و ظن در كلام عرب با هم به كار رفته‌اند .

شاعر مىگويد :

( 1 ) - نساء ( 4 ) ، آيهء 83 : و چون خبرى [ حاكى ] از ايمنى يا وحشت به آنها برسد ، انتشارش دهند . ( 2 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 182 : ولى كسى كه از انحراف [ و تمايل بىجاى ] وصيّت كننده‌اى يا از گناه او بيم داشته باشد . ( 3 ) - نساء ( 4 ) ، آيهء 128 : و اگر زنى از شوهر خويش بيم ناسازگارى يا رويگردانى داشته باشد . ( 4 ) - نزهة الاعين ، ص 279 . ( 5 ) - آل عمران ( 3 ) ، آيهء 170 : و براى كسانى كه از پى ايشانند و هنوز به آنان نپيوسته‌اند شادى مىكنند كه نه بيمى بر ايشان است و نه اندوهگين مىشوند . ( 6 ) - اعراف ( 7 ) ، آيهء 56 : با بيم و اميد او را بخوانيد كه رحمت خدا به نيكوكاران نزديك است . ( 7 ) - سجده ( 32 ) ، آيهء 16 : و پروردگارشان را از روى بيم و طمع مىخوانند . ( 8 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 182 : ولى كسى كه از انحراف وصيّت كننده‌اى يا از گناه او بيم داشته باشد . ( 9 ) - همان ، آيهء 229 : مگر آن‌كه [ طرفين ] در به پا داشتن حدود خدا بيمناك باشند . ( 10 ) - نساء ( 4 ) ، آيهء 3 : پس اگر بيم داريد كه به عدالت رفتار نكنيد ، به يك زن [ اكتفا كنيد ] . ( 11 ) - انعام ( 6 ) ، آيهء 51 : و به وسيلهء اين [ قرآن ] كسانى را كه بيم دارند كه به سوى پروردگارشان محشور شوند ، هشدار ده . ( 12 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 229 : مگر آن‌كه [ طرفين ] در به پا داشتن حدود خدا بيمناك باشند .