الوجوه والنظائر في القرآن الكريم ( بررسى زبانشناختى وجوه و نظاير در قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ١٧٥

دوم : آياتى كه واژه در آن در بافت منفى آمده است :

اين طلب ديگرى است كه به مجموعهء طلب‌هاى آنها يا پرسشهاى آنها اضافه مىشود كه تنها دربردارندهء جديّت تحدّى و انكار است : « ائت به قرآن غير هذا » ، « أو بدّله » ، « لو لا أنزل عليه الملائكة » و « أو نرى ربّنا » . . . .

اما پاسخ در اين آيه با آهنگ متفاوتى ، متفاوت با آهنگ ترس و بيم دادن در بافتهاى پيشين آمده است ، حتّى آهنگى براى تشويق پيامبر ( صلى اللّه عليه و آله و سلم ) و استحكام بخشيدن موقعيّت وى :

« كَذلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤادَكَ وَ رَتَّلْناهُ تَرْتِيلًا » « 1 » . اين تثبيت نشانه ديگرى است : « وَ لا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْناكَ بِالْحَقِّ وَ أَحْسَنَ تَفْسِيراً . الَّذِينَ يُحْشَرُونَ عَلى وُجُوهِهِمْ إِلى جَهَنَّمَ أُوْلئِكَ شَرٌّ مَكاناً وَ أَضَلُّ سَبِيلًا » « 2 » .

اين آيهء اخير مشخص كنندهء گروه است كه ذكر همگنان راستينى كه پيامبر ( صلّى اللّه عليه و آله و سلم ) به آنها وعده داده شد از پى آن آمده و ردّى است بر جدال كافران . « وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى . . . وَ قَوْمَ نُوحٍ . . .

وَ عاداً وَ ثَمُودَ وَ أَصْحابَ الرَّسِّ وَ قُرُوناً بَيْنَ ذلِكَ كَثِيراً » .

همهء اين گروهها به سوى او جريان مىيابند آن‌چنان كه براى قبل او جريان يافتند : « وَ كُلًّا ضَرَبْنا لَهُ الْأَمْثالَ وَ كُلًّا تَبَّرْنا تَتْبِيراً » « 3 » .

« و كسانى كه به لقاى پروردگار اميد ندارند و به روز بازپسين باور ندارند ، به شهرى آمدند كه باران بلا بر آن باريده بود ، « وَ لَقَدْ أَتَوْا عَلَى الْقَرْيَةِ الَّتِي أُمْطِرَتْ مَطَرَ السَّوْءِ » « 4 » . آنها اين صحنه را ديدند ولى از آن عبرت نگرفتند ؛ چون به قيامت اعتقاد نداشتند و از آن بيمناك نبودند و به خير آن اميد نبسته بودند تا آنها را به پندآموزى از آيات خداوند يا تغيير موضع منكرانه‌شان نسبت به دعوت سوق دهد ؛ بلكه به خاطر استهزا نمودن پيامبر ( صلى اللّه عليه و آله و سلم ) به استكبارشان بيفزايند :

« أَ هذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا » « 5 » .

( 1 ) - فرقان ( 25 ) آيهء 32 : تا قلبت را به وسيلهء آن استوار گردانيم و آن را به آرامى [ بر تو ] خوانديم . ( 2 ) - همان ، آيهء 33 و 34 : و براى تو مثلى نياورند ، مگر آن‌كه [ ما ] حق را با نيكوترين بيان براى تو آورديم . كسانى كه - به رو در افتاده - به سوى جهنم رانده مىشوند ، آنان بدترين جاى و گم‌ترين راه را دارند . ( 3 ) - همان ، آيهء 39 : و براى همهء آنان مثلها زديم و همه را زير و زبر كرديم . ( 4 ) - همان ، آيهء 40 : و قطعا بر شهرى كه باران بلا بر آن رانده شد گذشته‌اند . ( 5 ) - فرقان ( 25 ) ، آيهء 41 : آيا اين همان كسى است كه خدا او را به رسالت فرستاده است .