الوجوه والنظائر في القرآن الكريم ( بررسى زبانشناختى وجوه و نظاير در قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ١٦٠

اوّل : كاربرد قرآنى لفظ « رجاء »

تحوّل دلالت « رجاء » به خوف نيست بلكه گاهى چنين خواهد بود كه آن به حسب عناصر بافت مىباشد ؛ چون عدم وجود شىء ضرورتا به معناى حضور ضد آن نيست ؛ به زبان نحويان مىتوان گفت كه قاعده هرگز شايع نخواهد بود ؛ پس هر « رجاء » در بافت نفى بر خوف دلالت ندارد امّا « رجاء » تنها در بافت منفى بر خوف دلالت دارد .

همه اينها تنها يك فرض نظرى است و قرائت بافتهاى كاربرد دو لفظ و دو معنا در قرآن آن را ثابت يا انكار خواهد نمود .

اوّل : كاربرد قرآنى لفظ « رجاء »

اوّل : كاربرد قرآنى لفظ « رجاء »

فعل « رجاء » در قرآن كريم بيست و دو بار به كار رفته است ؛ نصف آن در بافت منفى و نصف ديگر در بافت مثبت . آيات به كار رفته در بافت مثبت به قرار زير است :

1 - « وَ إِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّكَ تَرْجُوها » « 1 » .

2 - « أُولئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ » « 2 » .

3 - « أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَ قائِماً يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ يَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ » « 3 » .

4 - « يَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَ يَخافُونَ عَذابَهُ » « 4 » .

5 - « فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَما تَأْلَمُونَ وَ تَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ . . . » « 5 » .

6 - « يَرْجُونَ تِجارَةً لَنْ تَبُورَ » « 6 » .

( 1 ) - اسراء ( 17 ) ، آيهء 28 : و اگر به اميد رحمتى كه از پروردگارت جوياى آنى ، از ايشان روى مىگردانى . ( 2 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 218 : آنان به رحمت خدا اميدوارند . ( 3 ) - زمر ( 39 ) ، آيهء 9 : ( آيا چنين كسى بهتر است ) يا آن كسى كه او در طول شب در سجده و قيام اطاعت ( خدا ) مىكند و از آخرت مىترسد و رحمت پروردگارش را اميد دارد . ( 4 ) - اسراء ( 17 ) ، آيهء 57 : به رحمت وى اميد دارند و از عذابش مىترسند . ( 5 ) - نساء ( 4 ) ، آيهء 104 : آنان نيز همان‌گونه كه شما درد مىكشيد ، درد مىكشند و حال آن‌كه شما چيزهايى از خدا اميد داريد . . . ( 6 ) - فاطر ( 35 ) ، آيهء 29 : اميد به تجارتى بسته‌اند كه هرگز زوال نمىپذيرد .