الوجوه والنظائر في القرآن الكريم ( بررسى زبانشناختى وجوه و نظاير در قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ١٥٥
2 - رجاء
روشنايى مىافكند و بافتهايى كه تكامل آنها بر كشف اين روابط در هم تنيده كمك مىكند و بيشتر يارىمان مىدهد . ابتدا متنى از كتاب « نزهة الاعين النواظر فى علم الوجوه و النظائر » را مىخوانيم كه ابن جوزى چنين مىگويد « 1 » : « ابن فارس ( زبان‌شناس ) مىگويد : رجاء يعنى اميد . گفته مىشود : رجوت الامر أرجوه رجاء و ارتجيته أرتجيه . . . گاهى از خوف به « رجاء » تعبير مىشود و عده‌اى از عربها مىگويند : ما أرجو ، يعنى ما أبالي . و سروده‌اند :
إذا لسعته النحل لم يرج لسعها
( هرگاه زنبورى به او نيش زند به نيش آن توجّهى نمىكند ) .
مفسّران هم گفته‌اند : رجاء در قرآن به دو وجه آمده است :
1 - آرزو ؛ از جمله در آيهء « أُولئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ » « 2 » و آيه « وَ يَرْجُونَ رَحْمَتَهُ » « 3 » . اين معنا در قرآن عموميت دارد .
2 - خوف ؛ در آيه « إِنَّ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا » « 4 » و « فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ » « 5 » و « وَ قالَ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا « 6 » . . . و « مَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ اللَّهِ » « 7 » . و « مَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ اللَّهِ » « 8 » و « اعْبُدُوا اللَّهَ وَ ارْجُوا الْيَوْمَ الْآخِرَ » « 9 » و « ما لَكُمْ لا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقاراً » « 10 » و « لا يَرْجُونَ حِساباً » « 11 » .
ابن جوزى از ميان معانى « رجاء » معناى « علم » را ذكر نكرده است و همچنين در بين
( 1 ) - نزهة الاعين ، ص 307 . ( 2 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 218 : . . . آنها به رحمت پروردگار اميد دارند . . . ( 3 ) - إسراء ( 17 ) ، آيهء 57 : به رحمت وى اميدوارند . ( 4 ) - يونس ( 10 ) ، آيهء 7 : كسانى كه اميد به ديدار ما ندارند . ( 5 ) - كهف ( 18 ) ، آيهء 110 : پس هركس به لقاى پروردگار خود اميد دارد . . . ( 6 ) - فرقان ( 25 ) ، آيهء 21 : و كسانى كه به لقاى ما اميد ندارند ، گفتند : . . . ( 7 ) - عنكبوت ( 29 ) ، آيهء 5 : كسى كه به ديدار خدا اميد دارد . ( 8 ) - عنكبوت ( 29 ) ، آيهء 5 : كسى كه به ديدار خدا اميد دارد . ( 9 ) - همان ، آيهء 36 : خدا را بپرستيد و به روز بازپسين اميد داشته باشيد . ( 10 ) - نوح ( 71 ) ، آيهء 13 : شما را چه شده است كه از شكوه خدا بيم نداريد . ( 11 ) - نبأ ( 78 ) ، آيهء 27 : به روز حساب اميد نداشتند .