الوجوه والنظائر في القرآن الكريم ( بررسى زبانشناختى وجوه و نظاير در قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٠
1 - ظن
1 - ظن
1 - ظن
لفظ « ظن » در زبان عربى به چهار معناست . دو معناى متضاد ، يكى به معناى شك و ديگرى يقين كه شكى در آن راه ندارد و دو معنايى كه متضاد نيستند : يكى دروغ و ديگرى تهمت « 1 » .
اين لفظ از الفاظ فراوانى است كه در قرآن آمده است و لذا طبيعى است كه مورد توجّه مفسّران قرار گيرد كه واژگان چند معنايى قرآن را گردآوردند و بر آن « واژگان وجوه » نام نهاده‌اند . ابن جوزى آن را بر پنج معنا مىداند « 2 » :
1 - شك : در آيهء « إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ » « 3 » و « إِنْ نَظُنُّ إِلَّا ظَنًّا » « 4 » .
2 - يقين : در آيهء « الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ وَ أَنَّهُمْ إِلَيْهِ راجِعُونَ « 5 » . . . و « قالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا اللَّهِ » « 6 » و « إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيما حُدُودَ اللَّهِ « 7 » . . . و « وَ ظَنَّ داوُدُ أَنَّما فَتَنَّاهُ » « 8 » و « إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلاقٍ حِسابِيَهْ » « 9 » .
3 - تهمت : در آيهء « وَ ما هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِينٍ » « 10 » . يعنى « بمتهم » .
4 - پندار : در آيهء « وَ لكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لا يَعْلَمُ كَثِيراً مِمَّا تَعْمَلُونَ وَ ذلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْداكُمْ » « 11 » و « إِنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ » « 12 » . يعنى « حسب » .
( 1 ) - الاضداد ، ص 15 تا 41 . ( 2 ) - نزهة الاعين ، ص 425 و 426 . ( 3 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 78 : و فقط گمان مىبرند . ( 4 ) - جاثيه ( 45 ) ، آيهء 32 : جز گمان نمىورزيم . ( 5 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 46 : همان كسانى كه مىدانند با پروردگار خود ديدار خواهند كرد و به سوى او باز خواهند گشت . ( 6 ) - همان ، آيهء 249 : كسانى كه به ديدار خدا يقين داشتند گفتند . ( 7 ) - همان ، آيهء 230 : اگر آن دو پندارند كه حدود خدا را برپا مىدارند . ( 8 ) - ص ( 38 ) ، آيهء 24 : و داود دانست كه ما او را آزموده‌ايم . ( 9 ) - حاقه ( 69 ) ، آيهء 20 : من يقين داشتم كه به حساب خود مىرسم . ( 10 ) - تكوير ( 81 ) ، آيهء 24 : و او در امر غيب بخيل نيست . ( 11 ) - فصّلت ( 41 ) ، آيهء 22 و 23 : ليكن گمان داشتيد كه خدا بسيارى از آنچه را كه مىكنيد نمىداند و همين بود گمانتان كه دربارهء پروردگارتان برديد . ( 12 ) - انشقاق ( 84 ) ، آيهء 14 : او مىپنداشت كه هرگز بر نخواهد گشت .