الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — الصفحة ٣٩٨

الثالث : مفهوم الغاية ( سوم : مفهوم غايت )

باشند يا هم‌جنس نباشند كه اين نظريه از سوى مرحوم آخوند صاحب كفايه و حضرت امام خمينى ( ره ) پذيرفته شده است .

نظريه دوم معتقد است كه غايت مطلقا داخل در مغيا مىباشد اعم از اينكه غايت و مغيا هم‌جنس باشند يا هم‌جنس نباشند .

در نظريه سوم بين جملاتى كه مقيد به غايت هستند فرق گذاشته شده است به اين صورت كه اگر غايت و مغيا هم‌جنس باشند ، غايت داخل در مغيا هست مانند فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ كه مرفق يعنى آرنج با ايديكم يعنى دستها هم‌جنس هستند چرا كه به هر دو مورد كلمه « يد » يعنى دست اطلاق مىگردد پس همان‌طورىكه شستن دستها واجب است ، شستن آرنج هم واجب مىباشد . اما اگر غايت و مغيا هم‌جنس نباشند در اين صورت غايت داخل در مغيا نيست مانند آيه 187 سوره بقره كه در مورد روزه مىفرمايد : ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ يعنى سپس روزهء خود را تا شب كامل كرده و به پايان برسانيد . كه در اين آيه ، غايت يعنى « اللَّيْلِ » * با مغيا يعنى « الصِّيامِ » * هم‌جنس نيستند چرا كه شب از جنس تاريكى است در حالى كه روز كه زمان روزه گرفتن است از جنس نور و روشنايى مىباشد و بر اين اساس ادامه دادن روزه در شب لازم نمىباشد .

و نظريه چهارم مىگويد : نفس اين جملات به‌خودىخود دلالتى بر هيچ امرى ندارند بلكه تشخيص اينكه آيا غايت داخل در مغيا هست يا نه به واسطه دلائل و قرائن ديگر بايد معلوم گردد .