الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — الصفحة ٢٣١

4 - تقسيم الواجب الى اصلى و تبعى ( تقسيم‌بندى واجب ، به اصلى و تبعى )

وجوب وضو قابل طرح و بررسى هستند مانند تهيه آب براى وضو و . . .

كه اين‌ها واجب تبعى مىباشند .

به عبارت ساده‌تر اينكه آنچه مستقيما از ظاهر كلام و به دلالت مطابقه استفاده مىشود واجب اصلى است اما آنچه به دلالت التزامى فهميده مىشود واجب تبعى خواهد بود .

مثال ديگر : مولى به بنده خودش امر كرده كه او بايد گوشت بخرد ( اشتر اللحم ) . در اينجا آنچه مستقيما به دلالت مطابقى از ظاهر كلام استفاده مىشود و مستقلا مورد عنايت مولى قرار دارد [ يعنى خريدن گوشت ] واجب اصلى است و آنچه ظاهر كلام برآن دلالت ندارد بلكه به دلالت التزامى فهميده مىشود و مستقلا هم مورد توجه مولى نبوده است واجب تبعى مىباشد مانند لزوم رفتن به بازار براى خريدن گوشت .

عبارت كتاب چنين است :

اذا كان الواجب مفاد خطاب مستقل و مدلولا بالدلالة المطابقية فالواجب اصلى هنگامى كه وجوب چيزى مستقلا و به دلالت مطابقه از ظاهر يك كلام استفاده شود پس آن واجب ، واجب اصلى است سواء كان نفسيا كما فى قوله سبحانه وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ * ( النور / 56 ) چه آن واجب اصلى ، نفسى باشد مانند وجوب نماز و زكات كه مستقيما از آيه شريفه مذكور استفاده مىشوند او غيريا كما فى قوله سبحانه يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ ( المائدة / 6 ) يا اينكه آن واجب اصلى ، غيرى باشد مانند وجوب