الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — الصفحة ١١٣
2 - اختلاف انحاء التلبسات حسب اختلاف المبادى ( تفاوت چگونگى اتصاف ذات به مشتق براساس تفاوت مبادى مشتقات )
-
2 - اختلاف انحاء التلبسات حسب اختلاف المبادى ( تفاوت چگونگى اتصاف ذات به مشتق براساس تفاوت مبادى مشتقات )
2 - اختلاف انحاء التلبسات حسب اختلاف المبادى ( تفاوت چگونگى اتصاف ذات به مشتق براساس تفاوت مبادى مشتقات )
مطلبى كه در اين قسمت مورد بررسى قرار گرفته است اين است كه مشتقات از نظر مباديشان با يكديگر متفاوتند به اين صورت كه مبادى بعضى از مشتقات بالفعل موضوعيت دارند مانند قيام و جلوس كه تا وقتى كه شخص ، بالفعل نشسته باشد به او جالس گفته مىشود و به محض اينكه بايستاد ديگر به او جالس نمىگويند بلكه او را قائم مىنامند . به عبارت ديگر اينكه در اين نوع از مشتقات ، تلبس ذات به آن مبدأ يا انقضاى مشتق از آن ذات ، لحظه‌ايى و آنى است اما در بعضى ديگر از مشتقات ، مبادى آنها از نوع ملكه يا حرفه و صنعت مىباشد مانند اجتهاد كه يك ملكه و قدرت علمى است و شخصى كه داراى آن ملكه باشد قادر است احكام دينى را از ادله آن استخراج و استنباط نمايد .
يا نجار ، كه يك صنعت است يا تاجر ، كه يك شغل و حرفه است . و در اين موارد با توجه به مبادى آنها ، نحوهء تلبس ذات به اين مبادى يا انقضاى آن مبدأ از ذات ، لحظه‌ايى و آنى نيست بلكه تلبس يا انقضاء نيازمند به يك مدت زمان خاصى است مثلا اگر كسى در جايى به صورت موردى چيزى را بخرد و بفروشد به صرف اين معامله به او تاجر ، نمىگويند كما اينكه اگر شخص تاجر چند روز به استراحت بپردازد و كارش را تعطيل نمايد نيز موجب انقضاى آن شغل براى او نخواهد شد .
و همين‌طور در حصول ملكه و قدرت علمى براى مجتهد ، زمان زيادى لازم است و وقتى هم كسى اين ملكه و قدرت استنباط را به دست آورد