جهاد الشيعة في العصر العباسي الأول ( جهاد شيعه در دوره اول عباسى ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٨
برداشت اصحاب از خط مشى امامان
از روايات متعددى كه در زمينهء انتظار قيام يا درخواست آن از سوى اصحاب ائمه عليهم السّلام وجود دارد به روشنى مىتوان فهميد كه هدف ائمه عليهم السّلام ، يعنى تشكيل حكومت علوى و تلاش براى آن و متوقع بودن آن ، از جملهء مسلمات در نظر شيعيان و حتى ياران نزديك ائمه عليهم السّلام بوده است . و اين قرينه‌اى حتمى بر هدف و خط مشى ائمه عليهم السّلام است .
بحث ديگر اين است كه آيا علت بغض و خصومت خلفا با ائمه عليهم السّلام چه بوده است ؟ آيا فقط حسادت آنان به مقامات معنوى و توجه و علاقهء مردم به ائمه عليهم السّلام ، موجب و انگيزهء آن همه دشمنى بوده است ؟ و يا عامل اصلى چيز ديگرى است ؟ البته شك نيست كه ائمه عليهم السّلام محسود خلفا و ديگران بوده‌اند و در ذيل آيهء : أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ( نساء : 54 ) رواياتى به اين مضمون هست كه : « نحن المحسودون » ؛ « 1 » يعنى آنان كه در اين آيه اشاره شده كه مورد حسد قرار مىگيرند ، ما هستيم . اما بايد ديد كه به چه چيز ائمه عليهم السّلام حسد مىبردند ؟ آيا حسد به علم و تقواى آنان بود ؟ مىدانيم علما و زهّاد زيادى در آن زمان بودند كه به همين صفات در ميان مردم شناخته شده و علاقه‌مندان و ياران زيادى هم داشتند . چهره‌هاى معروفى مانند : ابو حنيفه ، ابو يوسف ، حسن بصرى ، سفيان ثورى ، محمد بن شهاب و ده‌ها نفر از قبيل آنان ، پيروان و هواداران زيادى داشته و از معروفيت و محبوبيت برخوردار بوده‌اند ، در عين حال ، خلفا نه فقط به آنان حسد و بغض نمىورزيدند ، بلكه برخى از آنان مورد ارادت و محبّت خلفا نيز بودند .
به نظر ما علت اصلى خصومت شديد خلفا با ائمه عليهم السّلام را ، كه عموما به شهادت آنان پس از اسارت‌ها و تبعيدها و زندان‌ها مىانجاميد ، در چيز ديگرى بايد جست‌وجو كرد ، و آن داعيهء خلافت و امامت بود كه ائمه عليهم السّلام داشتند و آن ديگران نداشتند . اين نيز از بحث‌هايى است كه مىتواند مورد تعقيب و تحقيق قرار گيرد .
يكى ديگر از مباحث قابل بررسى و تحقيق ، حركات تند و معارضه‌آميز اصحاب ائمه عليهم السّلام با دستگاه خلافت است . نمونه‌هاى اين گونه حركات را در سراسر دوران امامت مىتوان مشاهده كرد . در زمان امام سجّاد عليه السّلام ، يعنى در اوج اختناق ، يحيى بن
( 1 ) . كافى ، ج 1 ، ص 186 .