جهاد الشيعة في العصر العباسي الأول ( جهاد شيعه در دوره اول عباسى ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٩
فصل ششم قيام محمد بن قاسم در دوره خلافت معتصم
فصل ششم قيام محمد بن قاسم در دوره خلافت معتصم
فصل ششم قيام محمد بن قاسم در دوره خلافت معتصم
معتصم « 1 » در رجب سال 218 به خلافت رسيد . وى كه هشتمين خليفه عباسى بود « 2 » نيز با نهضت‌ها و حركت‌هاى شيعى روبه‌رو شد . در آغاز سال 219 ق كه يك سال از خلافت معتصم مىگذشت ، نهضتى شيعى به رهبرى محمد بن قاسم بن عمر بن على بن حسن بن على ابن ابى طالب برپا شد . اين نهضت ، حلقه‌اى از سلسله نهضت‌هاى شيعيان زيدى بود .
فرقه شيعيان زيدى بيشتر از ديگر فرقه‌هاى شيعه به نهضت و انقلاب ، گرايش داشت ، گذشته از اين‌كه تعاليم اين فرقه ، گستره وسيعى از جهان اسلام را دربرگرفته بود . سبب اين امر ، كثرت شاگردان امام زيد بن على بود كه در اغلب شهرهاى اسلامى مستقر بودند . خود زيد به اقامت در مدينه اكتفا نكرد ، بلكه به بصره آمد و بعد از آن در كوفه رحل اقامت افكند « 3 » و در آن‌جا بسيارى از فقها و علما در محضر وى تلمّذ
( 1 ) . ابو اسحاق محمد معتصم ، مادرش كنيزى به نام مارده بود . در دورهء خلافت برادرش مأمون ، حاكم شام و مصر بود . مأمون وى را به واسطه شجاعت ، خوش‌خلقى و بصيرت و دانايىاش به جاى فرزند خود عباس ولايت‌عهدى داد . ( تاريخ طبرى ، ج 7 ، ص 223 ) ( 2 ) . معتصم را مثمن ( هشتايى ) مىناميدند ؛ چراكه هشتمين فرزند عباس و هشتمين خليفه عباسى بود و در هجده سالگى به خلافت رسيد و خلافتش هشت سال و هشت ماه به طول كشيد و چون درگذشت ، چهل و هشت سال داشت . او هشت جنگ كرد و از خود هشت ميليون درهم باقى گذاشت . ( ابن طباطبا ، الفخرى فى الآداب السلطانيه ، ص 209 ) ( 3 ) . ابو زهره ، الامام زيد ، ص 228 .