تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٤٦
فصل سى و سوم در شرح نام بابا ( پاپ ) [ 1 ] و پطرك در ميان مسيحيان و نام كوهن در نزد يهود
انجيل با هم اختلاف يافتند ، با اينكه همهء آنها وحى صرف نبود بلكه بسخنان عيسى ع ، و سخنان حواريان آميخته بود و بيشتر مطالب آنها را مواعظ و قصهها تشكيل ميداد و احكام در آنها بسيار اندك بود . و در آن عهد حواريان كه رسولان انجيل بشمار ميرفتند در رومه ( رم ) گرد آمدند و قوانين مذهب نصارى را وضع كردند و انشاء و كتابت آن را بر دست اقليمنطس [ 1 ] شاگرد پطرس قرار دادند و در آن شمارهء كتبى را كه بايد بپذيرند و بدان عمل كنند نوشتند چنان كه از شريعت قديم يهود اين كتب را برگزيدند : توراة كه پنج سفر بود و كتاب يوشع و كتاب قاضيان و كتاب راعوث [ 2 ] و كتاب يهودا و اسفار ملوك ( چهار سفر ) و سفر بنيامين [ 3 ] و كتب مقابيين [ 4 ] از ( يوسف ) ابن كريون ( سه نفر ) و كتاب عزراى امام [ 5 ] و كتاب ارشير [ 6 ] و قصهء هامان و كتاب ايوب صديق و مزامير داود ، ع ، و كتب پسرش سليمان ، ع ، ( پنج سفر ) و كتاب الهامات و اخبار غيبى انبياء كوچك و بزرگ ( شانزده سفر ) و كتاب يشوع بن شارخ وزير سليمان كه آنها را تنظيم كردند و نوشتند و از شريعت عيسى ، ص ، نسخ چهارگانه انجيل را كه از حواريان گرفته شده بود و كتاب پولس [ 7 ] ( چهارده رساله ) و كتب قتاليقون [ 8 ] ( هفت رساله ) و هشتم آن ابركسيس [ 9 ] در داستانهاى پيامبران و رسولان [ و كتاب پولس ( چهارده رساله ) ] [ 10 ] و كتاب اقليمنطس كه در آن احكام بود و كتاب ابو غالبيس [ 11 ] كه در آن رؤياى يوحنا بن زبدى مندرج بود نوشتند .
قياصره ( پادشاهان روم ) در معاملهء با اين دين يكسان نبودند ، بعضى آن را مىپذيرفتند و خداوندان آن را تعظيم ميكردند و برخى آن را فرو ميگذاشتند و بر اهل آن دين تسلط مييافتند و آنان را مورد قتل و نفى بلد قرار ميدادند تا اينكه كنستنتين [ 12 ] بسلطنت رسيد و آن را پذيرفت پس پيروى از آن را همچنان ادامه دادند . و عهدهدار امور اين دين و آنكه مراسم و تشريفات آن را انجام ميداد پطرك [ 13 ] ناميده مىشد و او در نزد ايشان رئيس مذهب و خليفهء مسيح بشمار ميرفت وى نمايندگان و خلفاى خود را بنقاط دور از اقامتگاه خود نزد مسيحيان ميفرستاد و آنها را اسقف ، يعنى نايب
[ 1 - ) ] Clement [ 2 - ) ] LRuth [ 3 - ) ] بريايومين ( پ ) . [ 4 - ) ] Machabees [ 5 - ) ] استاد حقوق LEsdras [ 6 - ) ] Esther [ 7 - ) ] LPaul [ 8 - ) ] Catholiques [ 9 - ) ] Praxis [ 10 - ) ] در نسخهء ( پ ) محل آن قبلا آمده است . [ 11 - ) ] Apocalypse [ 12 - ) ] Constantin [ 13 - ) ] Patriarche