تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٠٢
فصل سىام در ولايت عهد
لازمست معنى بيعت را در عرف دريابيم چه بىگمان بايد انسان اين گونه آداب را بداند تا در مواقع لزوم بتواند حقوق سلطان و امام خويش را ادا كند و اعمال او بيهوده و عبث نباشد . و بايد در رفتار خويش با پادشاهان اين گونه رسوم را در نظر گرفت ، و خدا تواناى غالب است [ 1 ] .
فصل سىام در ولايت عهد
فصل سىام در ولايت عهد
در فصول پيش در بارهء امامت و توافق آن با اصول شرع گفتگو كرديم .
از اين رو كه مصلحت در آن است و البته حقيقت امامت براى اينست كه امام در مصالح دين و دنياى مردم در نگرد ، چه او ولى و امين آنان است و چون در دوران زندگى خويش مصالح ايشان را مورد توجه قرار ميدهد لازم ميآيد كه پس از مرگ هم به حال ايشان در نگرد و پس از خود كسى را براى ايشان تعيين كند همچنانكه خود او عهده‌دار امور مردم بود ، كسى كه بوى در امر امامت اعتماد و وثوق داشته باشند همچنانكه برأى و نظر وى اعتماد داشتند . و به كار بستن و انعقاد امر ولايت عهد در شرع باجماع [ 2 ] امت معلوم شده است زيرا در عهد ابو بكر ، رض ، براى عمر ولايت عهد در محضر گروهى از صحابه بوقوع پيوست و آنها عهد ابو بكر را به كار بستند و طاعت از عمر را بر خود واجب شمردند .
و همچنين است عهد عمر ، رض ، در شورى در نزد شش تن از بقيه ده تن ( عشرهء مبشرة ) [ 3 ] تا خلافت را پس از وى به شخص شايسته‌اى واگذار كنند و براى مسلمانان خليفه‌اى برگزينند . وظيفهء مزبور را يكى به ديگرى واگذار كرد تا سرانجام اين كار بر عهدهء عبد الرحمن بن عوف محول شد و وى اجتهاد و بررسى كامل كرد و با مسلمانان بمناظره و بحث پرداخت و دريافت كه مسلمانان همه بر عثمان و على متفق
[ 1 - ) ] وَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ 42 : 19 . سورهء الشورى ، آيهء 18 . [ 2 - ) ] در لغت بمعنى عزم و اتفاق است و در اصطلاح اتفاق مجتهدان امت محمد ، ص ، در يك عصر بر امرى دينى است ( تعريفات جرجانى ) . [ 3 - ) ] عشرهء مبشرة عبارت بودند از : ابو بكر ، عمر ، عثمان ، على ، طلحة ، زبير ، سعد بن ابى وقاص ، سعيد بن زيد ، ابو عبيدة بن الجراح و عبد الرحمن بن عوف .