تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٠
فصل بيست و هفتم در مذاهب شيعه در بارهء حكم امامت
دارند چنان كه يا بر آنند كه ايشان بشراند ولى متصف بصفات الوهيت ميباشند يا ميگويند خدا در ذات بشرى ايشان حلول كرده است و به حلول كه با مذهب مسيحيان در بارهء عيسى ، ع ، موافق است گرويده‌اند .
و على ، رض ، كسانى را كه در بارهء او چنين معتقداتى داشتند در آتش سوزانيد [ 1 ] .
و محمد بن حنفيه ، بر مختار بن ابو عبيد خشم گرفت هنگامى كه بوى رسيد مختار چنين معتقداتى دارد صريح او را لعنت كرد و از وى بيزارى جست .
همچنين جعفر صادق ، رض ، وقتى شنيد شخصى چنين عقايدى دارد بر آشفت و او را لعنت كرد .
برخى از شيعيان معتقدند كه كمال امام در ديگرى جز امام پديد نميآيد و از اين رو هر گاه امام در گذرد روح او به امام ديگرى منتقل مىشود تا آن كمال در وى پديد آيد . و اين عقيده از قبيل انديشه‌هاى پيروان تناسخ است .
و گروهى از غاليان بر يكى از امامان مىايستند و به امامان ديگرى كه در نزد آنان پس از وى تعيين شده‌اند نمىگروند و ايشان را « واقفيه » ميخوانند .
چنان كه برخى از اين گروه بر آنند كه امام ايشان زنده است و نمرده است ، ليكن او از ديدگان مردم غايب است و براى اثبات اين امر از داستان خضر استدلال ميكنند .
چنين عقيده‌اى در بارهء على ، رض ، نيز گفته شده است و پيروان آن معتقدند كه على ، ع ، در ميان ابر است ، رعد آواز او و برق تازيانهء اوست . و نظير
[ 1 - ) ] ابن عبد ربه در اين باره مىنويسد : على بن ابى طالب ( رض ) برخى از آنان ( رافضه ) را در آتش سوخت و دسته‌اى را نفى بلد فرمود از آن جمله عبد الله بن سبأ را به ساباط تبعيد كرد ( عقد الفريد ج 2 ص 241 ) عبد الله بن سبا ( صاحب سائيان ) در بارهء على ( رض ) غلو كرد و پنداشت كه او پيامبر است آنگاه ازين حد هم در گذشت و غلو را بمرحله‌اى رسانيد كه او را خدا گمان كرد و گروهى از گمراهان كوفه را به كيش خويش فرا خواند و برخى از آنان در بارهء على به مسائلى قائل شدند كه مسيحيان آنها را به مسيح نسبت مىدهند و سيد حميرى در بارهء آن گروه گويد : قوم غلوا فى على لا أبا لهم و اجشموا انفسا فى حبه تعبا - قالوا هو الابن جل الله خالقنا . من ان يكون له ابن او يكون ابا . سپس خبر ايشان به على ( رض ) رسيد و او فرمان داد تا گروهى از آنان را در گودال بسوزانند چنان كه شاعر درين باره گويد : لترم فى الحوادث حيث شاعت * اذا لم ترم بى فى الحضرتين . آنگاه على ( رض ) از بيم شماتت شاميان از سوختن بقيهء آن قوم دست كشيد تا مبادا در ميان اصحاب وى اختلافى روى دهد از اين رو ابن سبا را به ساباط مداين تبعيد كرد . رجوع به الفرق بين الفرق ص 223 و ملل نحل ص 132 و عقد الفريد ج 1 ص 267 شود .