تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٠٤
فصل ششم در اينكه دعوت دينى بىعصبيت انجام نمىيابد
فرمانروايى را از موحدان بازستدند . و ايزد بر امر خويش غالب است [ 1 ] .
فصل ششم در اينكه دعوت دينى بىعصبيت انجام نمىيابد
فصل ششم در اينكه دعوت دينى بىعصبيت انجام نمىيابد
زيرا چنان كه در گذشته ياد كرديم هر دعوتى كه بايد بوسيلهء آن عموم و اكثريت مردم را بدان وا داشت ناچار بايد متكى به عصبيت باشد و چنان كه گذشت در حديث صحيح آمده است كه خداى هيچ پيامبرى را برنينگيخت مگر آنكه در ميان قوم خويش ارجمندى و خويشتن‌دارى داشت و هر گاه اين امر براى پيامبران كه شايسته‌ترين مردم در خرق عادات‌اند ضرور باشد براى جز آنان بطريق اولى لازم خواهد بود چه ديگران بجز از طريق عصبيت نميتوانند در غلبه و جهانگشايى خرق عادت كنند و اين موضوع براى ابن قسى [ 2 ] شيخ متصوفه و صاحب كتاب خلع النعلين فى التصوف پيش آمده است كه اندلس را بنام دعوت به حق شورانيد و اصحاب ويرا مرابطان [ 3 ] مىناميدند . او كمى پيش از دعوت مهدى ظهور كرد و اندكى كارش بالا گرفت و پيشرفت كرد زيرا لمتونه سرگرم كار موحدان بودند و در آنجا قبايل و دسته‌هاى ديگرى نبود كه او را از اين كار باز دارند ولى هنگامى كه موحدان بر مغرب استيلا يافتند او بيدرنگ دعوت ايشان را تصديق كرد و بشيوهء آنان گرويد و از قلعهء اركش كه پناهگاه وى بود ايشان را پيروى كرد و از آن قلعه به آنان يارى كرد و او
[ 1 - ) ] وَ الله غالِبٌ عَلى أَمْرِهِ 12 : 21 . سوره يوسف ، آيهء 21 [ 2 - ) ] ( بضم ق ) احمد كه بسال 534 در اندلس دعوى مهدويت كرد و در سال 358 بر « ميرتلا » و مواضع ديگرى مستولى شد ، ولى پيروانش او را بموحدان تسليم كردند و عبد المؤمن موحدى ويرا آزاد ساخت و مدتها در دربار موحدان بزيست تا سرانجام بدست يكى از پيروانش كشته شد . شيخ محى الدين عربى كتاب « خلع النعلين فى الوصول الى حضرة الجمعين » را كه از تأليفات اوست شرح كرده و ويرا ستوده است ( لغت نامهء دهخدا ) . [ 3 - ) ] مرابطان ( يا مرابطون مرابطين ) . معنى لغوى اين كلمه بر قراولانى كه اسبان خود را در ثغور بلاد خصم حاضر نگاه دارند اطلاق مىشود و در اصطلاح بمعنى ترويج كنندگان ايمانست . عيسويان اين كلمه را به Almarovides تحريف كرده و لغت Marabout كه در فرانسه بمعنى مرتاض و عابد و ناسك است نيز تحريف ديگرى از كلمهء « مرابط » است ( تاريخ طبقات سلاطين اسلام ، ص - 35 ) . ولى بعقيده دسلان صحيح آن در اينجا « المريدين » است چون در يكى از نسخ خطى چنين است و هم در شرح حال ابن قسى آمده است كه پيروان او را « مريدين » ميخوانده‌اند .