تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٠.٢٥
ارزش كتاب العبر
1 - آثار ابن خلدون
1 - آثار ابن خلدون
لسان الدين خطيب كه نخست در مغرب اقصى و آنگاه در اندلس با ابن خلدون آشنايى و دوستى معنوى پيدا كرده ترجمهء زندگى ابن خلدون را نوشته و در اين شرح حال تأليفات دوست خود را بدينسان آورده است :
رساله‌اى در منطق ، رساله‌اى در حساب ، تلخيص برخى از نوشته‌هاى ابن رشد ، شرح قصيدهء بردة ، تلخيص كتاب فخر رازى ، شرح رجزى در اصول فقه . معلوم است كه اين اديب بزرگ پيش از انتقال ابن خلدون به قلعهء ابن سلامه مقتول ( بدار آويخته ) شده و از اين رو ناگزير در بيان تأليفات مزبور از كتاب عبر و مقدمهء وى نام نبرده است .
ولى شگفت اينست كه هيچيك از تأليفاتى كه ابن خطيب ياد كرده اكنون در دست نيست و شگفت‌تر اينست كه ابن خلدون نيز آنها را در ترجمهء احوال خود نياورده است .
روابط صميمانهء استوارى كه ميان لسان الدين خطيب و ابن خلدون وجود داشته جاى ترديد در صحت نوشته‌هاى او دربارهء تأليفات ابن خلدون باقى نميگذارد ولى چرا ابن خلدون اين تأليفات را در ترجمهء حال خود ذكر نكرده است ؟
در اينجا ميتوان چنين پاسخ داد كه تأليفات مزبور در نظر خود ابن خلدون بىاهميت بوده است . با اين شرايط بيشتر گمان ميرود كه رساله‌هاى مزبور بمثابهء دفترچه‌هاى دوران تحصيل يا جزوه‌هاى تدريس بشمار ميرفته است كه از هر گونه آراء و نظريه‌هاى ابتكارى عارى بوده است و به همين سبب ابن خلدون به آنها مباهات نكرده و نام آنها را در ترجمهء احوال خود نياورده است .
تنها كتاب مهمى كه از تأليفات ابن خلدون براى ما باقى مانده است عبارت از تاريخى است كه آن را بنام دراز :
« كتاب العبر و ديوان المبتدأ و الخبر فى ايام العرب و العجم و البربر و من عاصرهم من ذوى السلطان الاكبر » خوانده است . اين تاريخ بر حسب تعبير خود مؤلف مشتمل بر يك مقدمه و سه كتاب است :
مقدمه در فضيلت علم تاريخ و . . . كتابى كه هم اكنون بنام « مقدمهء ابن خلدون » معروفست در حقيقت « مقدمه و كتاب نخستين » كتاب العبر است .
كتاب العبر مشتمل بر هفت مجلد است :
كتب دوم و سوم و چهارم و پنجم كه ابن خلدون آنها را بنام « كتاب دوم » ناميده و از لحاظ اساس موضوع مشتمل بر تاريخ عرب و تاريخ اسلام و تاريخ مشرق است . كتب ششم و هفتم كه ابن خلدون خود آنها را بنام « كتاب سوم » خوانده و مشتمل بر تاريخ بربر و مغرب است . مجلد هفتم به « التعريف بابن خلدون » كه شرح حال مؤلف اين كتاب است منتهى مىشود .
كتاب العبر بطور كامل فقط يك بار طبع شده است كه همان چاپ قديم بولاق است ولى مقدمه چندين بار بچاپ رسيده است و التعريف كه در آخر چاپ بولاق است نيز بتازگى بطور مستقل چاپ شده است .
ارزش كتاب العبر
ارزش كتاب العبر
ارزش تحقيقات و اخبار تاريخى كتاب العبر بر حسب اقسام مختلف آن متفاوتست و