تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٢٣

اقليم چهارم :

شقر [ 1 ] و سپس طرطوشه [ 2 ] و بعد از آن طرگونه [ 3 ] را مىبينيم كه تا پايان اين بخش امتداد مىيابد . آنگاه در زير همين ناحيه بسوى شمال شهرهاى جنجالة [ 4 ] و ابده [ 5 ] است كه از سمت باختر هم مرز شقورة و طليطله [ 6 ] هستند ، آنگاه در مشرق ، در زير طرطوشه و شمال آن ، شهر افراغه [ 7 ] ديده مىشود . آنگاه در خاور شهر سالم به ترتيب قلعهء ايوب [ 8 ] و سرقسطه [ 9 ] و لارده [ 10 ] ديده ميشوند كه در پايان اين بخش از شمال و خاور قرار دارند . و بجز گوشه‌اى از شمال باخترى بخش دوم اين اقليم بقيهء آن را سرتاسر آب فرا گرفته و در آن قسمت بيرون از آب كوه برتات [ 11 ] ( پيرنه ) باقى مانده كه بمعنى گردنه‌ها و گذرگاه‌هاست . اين كوه از پايان بخش نخستين اقليم پنجم بدين بخش امتداد مىيابد و نزديك جنوب خاورى اين بخش ، از كناره‌اى كه بدرياى محيط منتهى مىشود آغاز ميگردد و بسوى جنوب خاورى ميرود تا بدين اقليم چهارم ميرسد و از بخش اول منحرف مىشود و داخل بخش دوم ميگردد و قطعه‌اى از آن در اين بخش واقع مىشود كه گردنه‌ها و پيچ و خمهاى آن به خشكى مىپيوندد و به اين بخش امتداد مىيابد و آن را سرزمين غشگونيه ( گاسگن ) [ 12 ] مينامند و شهرهاى جرنده [ 13 ] و قرقشونه [ 14 ] در اين سرزمين واقع است . و در اين قطعه بر ساحل درياى روم شهر برشلونه [ 15 ] ( بارسلن ) و آنگاه اربونه [ 16 ] ديده مىشود . و در دريايى كه اين بخش را فرا گرفته جزاير بسياريست كه بيشتر آنها به علت كوچكى و وسعت اندك نامسكونست .

ليكن جزيرهء سردانيه ( ساردينى ) در باختر اين دريا و جزيرهء صقليه ( سيسيل ) در خاور آن از لحاظ مسافت بسيار و پهناورى قابل توجه ميباشند و گويند گرداگرد سيسيل هفتصد ميل است و در آن شهرهاى بسياريست كه معروفترين آنها سرقوسه ( سيراكوز ) [ 17 ]

[ 1 - ) ] ( بضم ش - فتح ق ) . Xucar [ 2 - ) ] Tortose ، در فهرست نخبة الدهر « ترتس » است . [ 3 - ) ] ( بفتح ط - ن ) . Tarragone [ 4 - ) ] ( بكسر ج - فتح ل ) Chinchilla « منجاله » در چاپهاى مصر غلط است . [ 5 - ) ] . Ubeda « ريده » و « بذه » در چاپهاى مصر و پاريس غلط است . [ 6 - ) ] Tolede [ 7 - ) ] . Fraga [ 8 - ) ] Calatayud [ 9 - ) ] ( بفتح س - ق - ط ) Saragosse ساراگس . [ 10 - ) ] ( بكسر ر - فتح د ) . Lerida [ 11 - ) ] Iesports . Iespyrenees در چاپهاى مصر « برنات » است . [ 12 - ) ] ( بفتح غ - كسر ن - فتح ى ) Gascogne ، « غشكوتيكه » در چاپهاى مصر غلط است . [ 13 - ) ] ( بكسر ج - ضم ر - فتح د ) . Gironne « خريده » در چاپهاى مصر غلط است . [ 14 - ) ] ( بفتح ق - ن ) . Carcassonne [ 15 - ) ] ( بفتح ب ش - ن ) . Barcelone [ 16 - ) ] ( بفتح همزه - ن ) . Narbonne [ 17 - ) ] ( بكسر س نخست - فتح س دوم ) . . Syracuse