تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١١

اقليم سوم :

باخترى قطعهء جنوبى كوه درن سرتاسر بيابان است و در خاور آن شهر غدامس [ 1 ] ديده مىشود و در سمت شرقى آن سرزمين ودان واقع است كه بقيهء آن را در اقليم دوم ياد كرديم .

و قطعه‌اى كه در شمال كوه درن واقع است ، ميان آن كوه و درياى روم ، و در ناحيهء باخترى آن كوه اوراس و تبسه [ 2 ] و لربس [ 3 ] واقع است و بر ساحل اين دريا شهر بونه [ 4 ] ديده مىشود سپس در سمت شرقى اين بلاد ، افريقيه واقع است و بر ساحل دريا به ترتيب شهر تونس [ ديده مىشود كه نزديك درياست ] [ 5 ] و آنگاه سوسه [ 6 ] و مهديه را مشاهده ميكنيم و در جنوب اين شهرها در دامنهء كوه درن بلاد جريد از قبيل :

توزر [ 7 ] و قفصة [ 8 ] و نفزاوة [ 9 ] واقع است و در ميان اين ناحيه و قسمتهاى ساحلى ، شهرهاى قيروان و كوهستان و شلات [ 10 ] و سبيطله [ 11 ] واقع است و بر سمت شرقى كليهء اين بلاد ايالت طرابلس بر كنار درياى روم ديده مىشود و در مقابل آن در سمت جنوب كوه دمر [ 12 ] ديده مىشود كه مگاره [ 13 ] شعبه‌اى از قبايل هواره [ 14 ] در آن سكونت دارند و مساكن آنان پيوسته بكوه درن مىباشد و روبروى اين كوهستان و در آخر قطعهء جنوبى اين بخش شهر غدامس مشاهده مىشود كه نام آن گذشت . و در آخر قسمت شرقى اين بخش سويقة ابن مشكوره [ 15 ] بر ساحل دريا مشاهده مىشود و در جنوب اين ناحيه چادرگاه‌هاى عرب در سرزمين ودان واقع است . و كوه درن از بخش سوم اين اقليم نيز ميگذرد ولى در آخر آن بسوى شمال منحرف ميگردد و بر همان جهت ميرود تا داخل درياى روم مىشود و درين ناحيه آن را بنام دماغهء اوثان [ 16 ] مينامند .

[ 1 - ) ] در چاپ ( ك ) غدامس ( بفتح غ - كسر م ) است و در چاپ ( ا ) ( ب ) و ( پ ) « غذامس » و در نخبة الدهر غدامس ( بفتح غ ) است و صحيح صورت اخير است . [ 2 - ) ] تبسه ( بفتح ت - كسرب - فتح س مشدد ) شهر مشهوريست از سرزمين افريقا ميان آن و قفصه شش مرحله است ( معجم البلدان ) Tebessa يا . Teveste [ 3 - ) ] در چاپ ( ا ) ( ب ) « اويس » و در چاپ ( ك ) « اوبس » ولى صحيح ) Laribus ( Lorbos است . [ 4 - ) ] . Bouna [ 5 - ) ] از ( پ ) و ( ينى ) . [ 6 - ) ] Souca [ 7 - ) ] Touzer [ 8 - ) ] Cafsa [ 9 - ) ] Nefzaoua ، در همه چاپها بجز ( ينى ) « نفراوه » است . [ 10 - ) ] در چاپهاى مصر « وسلات » است ولى بتصحيح دسلان Ouchelat درست است . [ 11 - ) ] Sobeitla [ 12 - ) ] ) Ghorian ( Demmer [ 13 - ) ] Maggara [ 14 - ) ] Houara [ 15 - ) ] در چاپهاى مصر چنين است ولى در ترجمهء دسلان LMetkoud است . [ 16 - ) ] CapAouthan ، كه انتهاى روى نقشه‌هاى ما آن را بنام دماغهء Razat ميخوانند ( دسلان ) .