تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٦
اقليم دوم :
اقليم دوم :
اقليم دوم :
و آن به اقليم نخست از سوى شمال پيوسته است و روبروى باختر آن در درياى محيط دو جزيره از جزاير خالدات ، كه نام آن گذشت ، واقع است .
و در قسمت جنوبى بخش نخست و دوم آن سرزمين قنوريه [ 1 ] مىباشد و آنگاه در جهت خاور آنها جنوب سرزمين غانه است و سپس چادرگاههاى زغاوه كه از اقوام سياه پوست‌اند ديده مىشود . و در جانب پايين ( شمال ) آن دو بخش ، صحراى نيسر [ 2 ] از باختر بخاور به آنها متصل است و داراى بيابان‌هايى است كه بازرگانان فاصلهء ميان بلاد مغرب و اراضى سياه پوستان ( سودان ) را از آنها مىپيمايند و چادرگاههاى نقاب پوشان صنهاجه در اين فلات واقع است و آنها طوايف باديه‌نشين بسيارى را تشكيل ميدهند كه عبارتند از اقوام گواداله [ 3 ] و لمتونه [ 4 ] و مسوفه [ 5 ] و لمطه [ 6 ] و وتريگه [ 7 ] . و بر سمت شرقى اين فلات سرزمين فزان [ 8 ] و سپس چادرگاههاى آزگار [ 9 ] از قبايل بربر واقع است كه بقسمتهاى بالاى ( جنوب ) نواحى شرقى بخش سوم اين اقليم امتداد مىيابد و آنگاه درين بخش بلاد كوار [ 10 ] متعلق به اقوام سياهپوست مشاهده مىشود و سپس قطعه‌اى از اراضى تاجوه [ 11 ] در آن واقع است . و در قسمتهاى پايين اين بخش سوم يعنى در سمت شمال آن بقيهء سرزمين ودان [ 12 ] است و بر سمت خاورى آن سرزمين سنتريه [ 13 ] ديده مىشود و آنها را واحه‌هاى داخلى مينامند و در جنوب بخش چهارم بقيهء سرزمين تاجوه واقع است . آنگاه در مركز اين بخش بلاد صعيد در دو كرانهء رود نيل واقع شده‌اند كه از سرچشمه‌اش در اقليم نخستين روانست تا سرانجام به دريا ميريزد ، و درين بخش رود نيل از ميان دو كوه ميگذرد :
يكى كوه واحات در مغرب و ديگرى كوه مقطم [ 14 ] در مشرق و در ساحل جنوبى آن دو شهر اسنه [ 15 ] و ارمنت واقع‌اند و همچنين در امتداد دو كنارهء آن شهرهاى اسيوط
[ 1 - ) ] Camnouriya [ 2 - ) ] در چاپ ( ك ) « نستر » و در چاپ ( ب ) و ( ا ) و ( پ ) « نيسر » و در « ينى » نيستر است . [ 3 - ) ] Guedala [ 4 - ) ] Lemtouna [ 5 - ) ] در چاپ ( ك ) و ( ا ) « مسرانة » و در چاپ ( ب ) ( مسرانة ) و صحيح Messoufa است . [ 6 ] لمطة ( بكسر ل - فتح ط ) بمعنى نوعى آهوى كوهى افريقا و « لمط » قبيله‌اى از بربرهاى آن سرزمين است ( فهرست نخبة الدهر ) . [ 7 - ) ] Outriga ، نسخه بدل : وريكه ، و تريله ، و تزيله . [ 8 - ) ] Fezzan [ 9 - ) ] Azgar [ 10 - ) ] Koouar [ 11 - ) ] Tadjoua ، در چاپهاى مصر با « جوييين » است . [ 12 - ) ] Oueddan [ 13 - ) ] Senteriya [ 14 - ) ] ( بضم م - فتح ق - فتح ط مشدد ) كوهى است بمصر مشرف بر قرافه ( اقرب الموارد ) . [ 15 - ) ] اسنا ( ن . ل ) .